Στην Ελλάδα, η λέξη «φωτιά» στο δάσος είναι παραδοσιακά ταυτισμένη με την ολική καταστροφή. Ωστόσο, μια «παλιά» αλλά επιστημονικά ανανεωμένη μέθοδος, η Προδιαγεγραμμένη Καύση (ΠΚ), έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα. Προτείνει τη χρήση της φωτιάς όχι ως απειλή, αλλά ως ένα δυναμικό εργαλείο πρόληψης και οικολογικής διαχείρισης που μπορεί να σώσει τα δάση μας από τις ανεξέλεγκτες πυρκαγιές του καλοκαιριού.
Τι είναι η Προδιαγεγραμμένη Καύση;
Η προδιαγεγραμμένη καύση δεν είναι μια τυχαία ή αυθόρμητη πυρκαγιά. Πρόκειται για την εσκεμμένη και επιστημονικά σχεδιασμένη χρήση της φωτιάς υπό πολύ συγκεκριμένες μετεωρολογικές και περιβαλλοντικές συνθήκες. Εφαρμόζεται σε οριοθετημένη έκταση και με αυστηρά καθορισμένους διαχειριστικούς στόχους, από εξειδικευμένο προσωπικό που ελέγχει πλήρως την ένταση, το ύψος της φλόγας και την ταχύτητα εξάπλωσης.
Σε αντίθεση με μια δασική πυρκαγιά, η ΠΚ περιορίζεται στην καύση της επιφανειακής βλάστησης (όπως ξερά χόρτα, πεσμένες βελόνες και υπολείμματα υλοτομίας), χωρίς να επιτρέπεται στη φωτιά να «ανέβει» στις κορυφές των δέντρων. Ουσιαστικά, «καθαρίζουμε» το δάσος ελεγχόμενα τον χειμώνα, ώστε να μην έχει «καύσιμα» να καεί ανεξέλεγκτα το καλοκαίρι.
Γιατί χρησιμοποιείται αυτή η τεχνική;
Ο κύριος λόγος χρήσης της είναι η στρατηγική διαχείριση της καύσιμης ύλης. Με την πάροδο των ετών και την εγκατάλειψη της παραδοσιακής κτηνοτροφίας και υλοτομίας, στα δάση συσσωρεύονται τεράστιες ποσότητες βιομάζας. Αυτή η συσσωρευμένη «πυριτιδαποθήκη» είναι που μετατρέπει μια απλή εστία φωτιάς σε μια ασταμάτητη πυρκαγιά (Mega-fire) κατά τους θερινούς μήνες.
Η ΠΚ χρησιμοποιείται για να:
-
Μειώσει το φορτίο της καύσιμης ύλης, δημιουργώντας ζώνες όπου μια πυρκαγιά θα έχει χαμηλή ένταση.
-
Συντηρήσει αντιπυρικές ζώνες με χαμηλότερο κόστος και λιγότερη διάβρωση σε σχέση με τις μπουλντόζες.
-
Εκπαιδεύσει τα στελέχη στην πραγματική συμπεριφορά της φωτιάς σε ασφαλές περιβάλλον.
Ποια είναι τα οφέλη;
Η εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης προσφέρει πολλαπλά πλεονεκτήματα:
-
Προστασία Οικοσυστημάτων: Αποτρέπει τις ακραίες πυρκαγιές που νεκρώνουν τα δέντρα και αποστειρώνουν το έδαφος.
-
Ενίσχυση Βιοποικιλότητας: Η ήπια φωτιά ανανεώνει το οικοσύστημα και βοηθά στη βλάστηση ειδών που έχουν ανάγκη το φως.
-
Υγεία του Εδάφους: Αν εφαρμοστεί σωστά, δεν επιφέρει αρνητικές μεταβολές στο έδαφος ούτε προκαλεί διάβρωση, καθώς η καύση είναι «κρύα» και γρήγορη.
-
Βελτίωση Βοσκοτόπων: Βοηθά στην αναγέννηση της χλόης, ωφελώντας την κτηνοτροφία και την άγρια πανίδα.
Πότε την χρησιμοποιούμε; (Το «Παράθυρο» Εφαρμογής)
Η επιλογή του χρόνου είναι το κρισιμότερο στοιχείο. Η ΠΚ εφαρμόζεται κατά την εκτός αντιπυρικής περιόδου, συνήθως από τον Δεκέμβριο έως τον Μάρτιο.
Για να ξεκινήσει μια καύση, πρέπει να πληρούνται αυστηρές μετεωρολογικές προϋποθέσεις:
-
Θερμοκρασία αέρα: Κάτω από 18ο– 20οC.
-
Σχετική υγρασία αέρα: Μεταξύ 40% και 60%, ώστε η καύση να είναι σταθερή.
-
Ταχύτητα ανέμου: Πολύ χαμηλή (έως 12 km/h) για πλήρη έλεγχο.
-
Υγρασία εδάφους: Το έδαφος πρέπει να είναι υγρό για να προστατεύονται οι ρίζες και οι μικροοργανισμοί.
Ο Νέος Νόμος «Ενεργή Μάχη»: Μια Θεσμική Τομή
Μέχρι πρόσφατα, η προδιαγεγραμμένη καύση στην Ελλάδα βρισκόταν σε ένα «γκρίζο» νομικό πλαίσιο, παρά τις επιτυχημένες πιλοτικές εφαρμογές (όπως στη Χίο το 2021-2023). Η κατάσταση αυτή αλλάζει ριζικά με το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη»
Ο νέος νόμος:
-
Θεσμοθετεί ρητά την προδιαγεγραμμένη καύση ως επίσημο εργαλείο πρόληψης δασικών πυρκαγιών για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο.
-
Ορίζει τις αρμοδιότητες: Δασική Υπηρεσία και Πυροσβεστικό Σώμα αναλαμβάνουν τον από κοινού σχεδιασμό και την υλοποίηση των καύσεων.
-
Εισάγει Ειδικά Σχέδια Πρόληψης: Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες υποχρεούνται πλέον να εντάσσουν τέτοιες δράσεις στον αντιπυρικό τους σχεδιασμό.
-
Ανοίγει τον δρόμο για διεθνή συνεργασία: Υιοθετεί μοντέλα από χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία και οι ΗΠΑ, προσαρμοσμένα στις ελληνικές ιδιαιτερότητες.
Παρά τις αντιδράσεις από κάποιους φορείς που εκφράζουν ανησυχία για την ασφάλεια των μικτών δασών (πεύκα με πυκνό υπόροφο), η επιστημονική κοινότητα και οργανώσεις όπως το WWF Ελλάς υποστηρίζουν ότι ο νόμος αυτός καλύπτει ένα τεράστιο κενό δεκαετιών, μετακινώντας το βάρος από την καταστολή στην ενεργητική πρόληψη.
Η προδιαγεγραμμένη καύση δεν αποτελεί απειλή, αλλά ένα απαραίτητο επιστημονικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Με τη θεσμοθέτηση της «Ενεργής Μάχης», η Ελλάδα κάνει το μεγάλο βήμα προς μια σύγχρονη δασοπροστασία.
Το στοίχημα πλέον είναι η σωστή εφαρμογή στο πεδίο, ώστε η φωτιά να πάψει να είναι ο καταστροφέας και να γίνει ο «φύλακας» του δασικού μας πλούτου.
