Στην καρδιά της Αθήνας, εκεί που οι ανισότητες συχνά γίνονται πιο ορατές από οπουδήποτε αλλού, συντελείται μια αθόρυβη αλλά ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την κοινωνική πρόνοια. Η πρόσφατη κίνηση του Δήμου Αθηναίων να εμπλέξει ενεργά την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία στη λειτουργία του Πολυδύναμου Κέντρου Αστέγων, δείχνει ότι περνάμε από τη θεωρία στην πράξη.
Ο Δήμος δεν προχωρά απλώς σε μια τυπική ανάθεση υπηρεσιών καθαριότητας και φύλαξης. Επιλέγει συνειδητά να δώσει αυτά τα έργα σε φορείς που έχουν ως καταστατικό σκοπό την ένταξη και όχι το κέρδος: τον Κοινωνικό Συνεταιρισμό Π.Ε. «Ευ Ζην» και την Κοινωνική Συνεταιριστική «Δράση».
Όταν η πρόνοια παράγει αξιοπρέπεια
Η ουσία αυτής της πρωτοβουλίας βρίσκεται στο λεγόμενο «διπλό κοινωνικό αποτύπωμα». Από τη μία πλευρά, διασφαλίζεται η εύρυθμη λειτουργία μιας κρίσιμης δομής. Το Πολυδύναμο Κέντρο Αστέγων, που φιλοξενεί καθημερινά περισσότερα από 200 άτομα, έχει τεράστιες ανάγκες σε καθαριότητα και ασφάλεια. Τα στοιχεία της μελέτης του Δήμου τεκμηριώνουν την ανάγκη για σταθερή παρουσία ανθρώπινου δυναμικού, ώστε να φροντίζονται τα διαμερίσματα και οι κοινόχρηστοι χώροι και να υπάρχει νυχτερινή επιτήρηση στις εισόδους.
Από την άλλη πλευρά και εδώ είναι η μεγάλη είδηση αυτοί που καλούνται να παρέχουν τις υπηρεσίες δεν είναι απρόσωποι εργολάβοι. Είναι συνάνθρωποί μας από ευάλωτες κοινωνικά ομάδες, άτομα με ψυχοκοινωνικές δυσκολίες και μακροχρόνια άνεργοι, που μέσω των Κοινωνικών Συνεταιρισμών βρίσκουν ξανά τον δρόμο για την εργασιακή ένταξη.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, «αποδεικνύουμε έμπρακτα ότι η κοινωνική φροντίδα της πόλης συνδέεται άμεσα με την ενδυνάμωση των ίδιων των ανθρώπων που χρειάζονται στήριξη». Αυτή η φράση κρύβει την ουσία της σύγχρονης κοινωνικής πολιτικής: δεν δίνεις απλώς ένα επίδομα, δίνεις δουλειά και αξιοπρέπεια.
Το θεσμικό πλαίσιο ως εργαλείο ισότητας
Είναι σημαντικό να σταθούμε στην τεχνοκρατική διάσταση που συχνά αγνοούμε. Η Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Ισότητας, Μαρία Στρατηγάκη, επεσήμανε πως αξιοποιήθηκαν οι προβλέψεις του θεσμικού πλαισίου για τις δημόσιες συμβάσεις.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ο νόμος 4412/2016 δίνει τη δυνατότητα στους Δήμους να συνάπτουν «κατ’ αποκλειστικότητα» συμβάσεις με φορείς της Κοινωνικής Οικονομίας. Πρόκειται για ένα εργαλείο που ελάχιστοι ΟΤΑ έχουν τολμήσει να χρησιμοποιήσουν σε τέτοια κλίμακα. Η επιλογή της Αθήνας να ενεργοποιήσει αυτές τις ρήτρες δεν είναι γραφειοκρατική λεπτομέρεια, αλλά πολιτική πράξη. «Επιλέγοντας την ανάθεση έργων σε κοινωνικές επιχειρήσεις, κάνουμε πράξη την πεποίθησή μας ότι η στήριξη των ευάλωτων πρέπει να έχει ισχυρό και ανταποδοτικό κοινωνικό αποτύπωμα», υπογραμμίζει η κα Στρατηγάκη.
Οι «αόρατοι» εργαζόμενοι στο προσκήνιο
Μέσα από την έρευνα για το έργο των συγκεκριμένων φορέων, όπως του Κοι.Σ.Π.Ε. «Ευ Ζην», αντιλαμβάνεται κανείς ότι μιλάμε για ανθρώπους που το στίγμα της ψυχικής νόσου ή της μακροχρόνιας ανεργίας τους είχε θέσει στο περιθώριο. Τώρα, αυτοί οι άνθρωποι φορούν τη στολή εργασίας, βγαίνουν από το σπίτι, κοινωνικοποιούνται και αμείβονται.
Το έργο τους στο Πολυδύναμο Κέντρο Αστέγων δημιουργεί μια συγκινητική αλληλουχία: άνθρωποι που έχουν παλέψει με τους δικούς τους δαίμονες (ψυχοκοινωνικά προβλήματα) φροντίζουν τον χώρο που φιλοξενεί ανθρώπους που παλεύουν με την απόλυτη φτώχεια (άστεγοι). Δημιουργείται έτσι ένας κύκλος αλληλεγγύης μέσα στην ίδια την κοινότητα.
Η απόφαση του Δήμου Αθηναίων να ενισχύσει το Πολυδύναμο Κέντρο Αστέγων μέσω της Κοινωνικής Οικονομίας είναι κάτι παραπάνω από μια διοικητική πράξη. Είναι ένα μοντέλο που πρέπει να αντιγραφεί.
Σε μια εποχή που η στέγαση και η εργασία είναι τα δύο μεγάλα ζητούμενα, η ταυτόχρονη επίλυσή τους, έστω και σε μικροκλίμακα, δείχνει τον δρόμο. Οι υπηρεσίες καθαριότητας και φύλαξης δεν εξασφαλίζουν μόνο την υγιεινή και την ασφάλεια για τους 200 ωφελούμενους της δομής. Εξασφαλίζουν ότι τα χρήματα των δημοτών πιάνουν τόπο δύο φορές: μία για τη στήριξη των αστέγων και μία για τον μισθό ενός ανθρώπου που η αγορά εργασίας είχε ξεγράψει.
Αυτό είναι το «διπλό κέρδος» για το οποίο μιλά η δημοτική αρχή. Και είναι ίσως το πιο αισιόδοξο μήνυμα που βγαίνει από τους δρόμους της Αθήνας σήμερα: ότι κανείς δεν είναι χαμένη υπόθεση, αρκεί να του δοθεί η ευκαιρία.
