Η 30η Διάσκεψη των Μερών (COP30) για την κλιματική αλλαγή, η οποία ολοκληρώθηκε στη Βελέμ (Belém) της Βραζιλίας (στην καρδιά του Αμαζονίου) τον Νοέμβριο του 2025, αποτέλεσε μια σκληρή δοκιμασία για την παγκόσμια συνεργασία. Παρόλο που η Σύνοδος κατέγραψε σημαντικές νίκες σε θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης και προστασίας των δασών, απέτυχε στο κεντρικό διακύβευμα: την επίτευξη συναίνεσης για την επιτάχυνση της μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η Διάσκεψη, που πραγματοποιήθηκε δέκα χρόνια μετά την ιστορική Συμφωνία του Παρισιού, είχε στόχο να μετατρέψει τις υποσχέσεις σε δράση. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, ήταν αντιφατικά, οδηγώντας τον Εκτελεστικό Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, Simon Stiell, να δηλώσει μεν ότι «η κλιματική συνεργασία είναι ζωντανή», αλλά να παραδεχθεί ότι «ο κόσμος δεν κερδίζει τη μάχη».
Νίκες σε Προσαρμογή και Δικαιοσύνη: Τα Θετικά της Belém
Η COP30 κατάφερε να επιτύχει σημαντικές προόδους σε τομείς που αφορούν τη βοήθεια στις πιο ευάλωτες κοινότητες:
-
Χρηματοδότηση Προσαρμογής: Επιτεύχθηκε συμφωνία για τον τριπλασιασμό της χρηματοδότησης για την Προσαρμογή των κοινοτήτων στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
-
Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης (Just Transition Mechanism – JTM): Μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες ήταν η υιοθέτηση ενός μηχανισμού για τη Δίκαιη Μετάβαση (JTM), ο οποίος διασφαλίζει ότι οι εργαζόμενοι και οι κοινότητες που εξαρτώνται από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα λάβουν στήριξη κατά τη διάρκεια της ενεργειακής μετάβασης. Αυτό θεωρήθηκε «ιστορική νίκη» για την κοινωνία των πολιτών και τα εργατικά συνδικάτα.
-
Δικαιώματα Αυτοχθόνων: Η τελική συμφωνία αναγνώρισε, για πρώτη φορά σε τόσο επίσημο κείμενο, τα δικαιώματα γης εκατομμυρίων Αυτοχθόνων Πληθυσμών ως θεμελιώδη λύση για το κλίμα.
Στο πλαίσιο της παγκόσμιας δράσης, η «Ατζέντα Δράσης για το Κλίμα» της COP30 εξασφάλισε επενδύσεις ύψους 9 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε πάνω από 110 χώρες.
Η Κόκκινη Γραμμή που Δεν Τηρήθηκε: Ο Φάκελος των Ορυκτών Καυσίμων
Το κύριο σημείο τριβής, το οποίο οδήγησε σε καθυστερήσεις και σε ένα «συμβιβαστικό» τελικό κείμενο, ήταν η απουσία ενός οδικού χάρτη (roadmap) για τη σταδιακή κατάργηση (phase-out) των ορυκτών καυσίμων.
Παρά τις έντονες πιέσεις από μια συμμαχία περισσότερων από 100 κρατών, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, οι οποίες έθεσαν το θέμα ως «κόκκινη γραμμή», η αντίσταση από χώρες που εξαρτώνται από την παραγωγή ορυκτών (με τη Σαουδική Αραβία να πρωτοστατεί) ήταν σφοδρή. Ως αποτέλεσμα, το τελικό κείμενο απέφυγε οποιαδήποτε δεσμευτική αναφορά σε χρονοδιάγραμμα για την κατάργηση του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του άνθρακα.
Η εξέλιξη αυτή εκλαμβάνεται ως οπισθοδρόμηση, καθώς η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι η διατήρηση του στόχου του Παρισιού για περιορισμό της υπερθέρμανσης στους 1,5°C είναι πλέον αδύνατη χωρίς την άμεση και ταχεία απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.
Άλλοι παράγοντες που δυσχέραναν τις συνομιλίες ήταν:
-
Γεωπολιτικές Εντάσεις: Οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις (Ουκρανία, Γάζα κ.α.) μετατόπισαν την πολιτική και οικονομική προτεραιότητα πολλών κρατών μακριά από το κλίμα.
-
Απουσία των ΗΠΑ: Η μη αποστολή επίσημης αντιπροσωπείας από τις ΗΠΑ (για πρώτη φορά στην ιστορία της COP) υπό τη νέα τους ηγεσία, έστειλε ένα αρνητικό μήνυμα για το μέλλον της πολυμερούς συνεργασίας.
Η COP30 στην καρδιά του Αμαζονίου ολοκληρώθηκε με ένα «Συμβιβαστικό Πακέτο της Belem». Από τη μία πλευρά, πέτυχε σημαντικά κοινωνικά και οικονομικά ορόσημα, όπως ο τριπλασιασμός της χρηματοδότησης προσαρμογής και η υιοθέτηση του μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης, ενισχύοντας τη θέση ότι η κλιματική δράση πρέπει να είναι δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς.
Από την άλλη πλευρά, η αδυναμία να συμφωνηθεί ένας συγκεκριμένος οδικός χάρτης για την έξοδο από τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος της κλιματικής κρίσης, επισκίασε τα θετικά αποτελέσματα. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει την επικίνδυνη απόκλιση μεταξύ των απαιτήσεων της επιστήμης (που απαιτεί άμεση μείωση των εκπομπών) και της πολιτικής βούλησης, η οποία παραμένει δέσμια των συμφερόντων των παραγωγών ορυκτών καυσίμων.
Οι παρατηρητές συγκλίνουν στην άποψη ότι, ενώ απεφεύχθη η «κατάρρευση» της COP30, το αποτέλεσμα δεν αρκεί για να κρατήσει τον στόχο του 1,5°C «ζωντανό». Η μάχη για την κλιματική δράση συνεχίζεται, αλλά με ένα επικίνδυνα αδύναμο πολιτικό μήνυμα στην πιο κρίσιμη στιγμή.
