Ανησυχητικές ενδείξεις για την πορεία της ανακύκλωσης πλαστικών υλικών στην Ευρώπη και την Ελλάδα καταγράφονται στη νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Βιομηχανιών Ανακύκλωσης, “HDPE & PP Market in Europe” (Απρίλιος 2025). Σε μια περίοδο όπου η επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας προϋποθέτει ενίσχυση της ανακύκλωσης και στροφή προς την κυκλική οικονομία, τα δεδομένα φέρνουν στο φως μια ανησυχητική στασιμότητα.
Η συνολική ανακυκλωτική ικανότητα για πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας (HDPE) και πολυπροπυλένιο (PP) στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. (και τρεις επιπλέον χώρες) παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη το 2023, στους 3,5 εκατομμύρια τόνους. Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και στο PET —το πλαστικό που κυριαρχεί στη συσκευασία τροφίμων— όπου διαπιστώνεται ακόμα και μείωση στην εγκατεστημένη δυναμικότητα ανακύκλωσης.
Η στασιμότητα αυτή δεν είναι τυχαία. Οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων:
- περιορισμένες επιδόσεις στη διαλογή και συλλογή αποβλήτων,
- υψηλό ενεργειακό κόστος,
- μειωμένη ζήτηση για ανακυκλωμένα υλικά,
- και ανεξέλεγκτες εισαγωγές ανακυκλωμένων ή παρθένων πολυμερών από τρίτες χώρες, όπου οι περιβαλλοντικοί κανόνες είναι ανύπαρκτοι ή ανεπαρκώς εφαρμοζόμενοι.
Το αποτέλεσμα είναι μια ανισορροπία στην αγορά, όπου τα ευρωπαϊκά προϊόντα —υπό αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο και με υψηλότερο κόστος παραγωγής— καλούνται να ανταγωνιστούν υλικά αμφίβολης ποιότητας και προέλευσης. Η απουσία ουσιαστικών ελέγχων και η ατιμωρησία ενισχύουν ένα φαύλο κύκλο που αποθαρρύνει τις επενδύσεις και διαβρώνει την αξιοπιστία της εγχώριας ανακύκλωσης.
Η επιτυχία του νέου Κανονισμού για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας (PPWR), που προβλέπει αυξημένη χρήση ανακυκλωμένων υλικών έως το 2030, δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε ποσοτικούς στόχους. Απαιτεί ένα λειτουργικό, συνεκτικό και πλήρως επιτηρούμενο οικοσύστημα ανακύκλωσης, από τη διαλογή στην πηγή έως την ενσωμάτωση των δευτερογενών υλικών στην παραγωγική διαδικασία.
Η ανακύκλωση δεν σταματά στην παραλαβή των αποβλήτων. Χρειάζεται ποιοτική επεξεργασία, πιστοποίηση, τεχνογνωσία και πάνω απ’ όλα οικονομικά και θεσμικά εργαλεία που θα διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα του συστήματος.
Στην Ελλάδα, η εφαρμογή της αρχής “ο ρυπαίνων πληρώνει” μέσω της Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού (EPR) υλοποιείται από τα Συλλογικά Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ), υπό την εποπτεία του ΕΟΑΝ. Όμως η εικόνα είναι προβληματική:
Η εισφοροδιαφυγή εκτιμάται ότι αγγίζει το 50%, με χιλιάδες παραγωγούς να παραμένουν εκτός του Εθνικού Μητρώου (ΕΜΠΑ), στερώντας από το σύστημα πολύτιμους πόρους και υπονομεύοντας τον υγιή ανταγωνισμό.
Παράλληλα, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί είναι ασθενείς και αδυνατούν να διασφαλίσουν την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς και την τήρηση των κανόνων. Χωρίς ισότιμο έλεγχο για όλους, οι φιλόδοξοι στόχοι παραμένουν γράμμα κενό.
Ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος (ΣΒΠΕ), μαζί με τους ευρωπαϊκούς εταίρους του (Plastics Europe & EuPC), προτείνει ένα πακέτο άμεσων παρεμβάσεων, με βασικές προτεραιότητες:
- Καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής στα ΣΣΕΔ με πλήρη εφαρμογή της εγγραφής στο ΕΜΠΑ
- Ενίσχυση των ελέγχων για πάταξη αθέμιτων πρακτικών στην αγορά
- Πιστοποίηση ποιότητας και ιχνηλασιμότητας για όλα τα εισαγόμενα υλικά
- Αναβάθμιση των υποδομών διαλογής, ώστε περισσότερα απόβλητα να οδηγούνται σε πραγματική ανακύκλωση
- Άμεση εφαρμογή του Συστήματος Εγγυοδοσίας (DRS) για την ενίσχυση της συλλογής πλαστικών συσκευασιών
Χωρίς στρατηγική, το στοίχημα της κυκλικότητας χάνεται
Η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει μια πράσινη οικονομία πάνω σε σαθρά θεμέλια. Οι πολιτικές για την κυκλικότητα χρειάζονται συνοχή, πολιτική βούληση και αυστηρή εποπτεία. Αν το ισχύον σύστημα δεν επανασχεδιαστεί ουσιαστικά, κινδυνεύουμε να χάσουμε όχι μόνο το περιβαλλοντικό στοίχημα, αλλά και τη δυνατότητα ανασυγκρότησης της παραγωγής στη βάση της πράσινης μετάβασης.
Δείτε στο link λεπτομέρειες και στοιχεία της έρευνας HDPE & PP Market in Europe
