Η καθαρότερη παγκόσμια ναυτιλία, το Ελ Νίνιο και ένα υποθαλάσσιο ηφαίστειο έχουν ενοχοποιηθεί, καθώς οι επιστήμονες σπεύδουν να κατανοήσουν την καταγραφή ρεκόρ θερμότητας στους ωκεανούς.
Ο ωκεανός είναι ζεστός. Πολύ ζεστός. Η εξάρτηση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα έχει αυξήσει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες και μεγάλο μέρος αυτής της θερμότητας έχει καταλήξει στον ωκεανό. Από τις αρχές του 2023, αυτή η θέρμανση έχει επιταχυνθεί, ξεπερνώντας τις προβλέψεις των ερευνητών με βάση τα κλιματικά μοντέλα.
Τους τελευταίους 18 μήνες, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες των ωκεανών αυξάνονται με ρυθμό που οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν βαθιά ανησυχητικό. Οι ερευνητές είχαν προβλέψει σημαντική θέρμανση των ωκεανών ως μέρος της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, αλλά δεν προέβλεψαν την απότομη αύξηση της θερμότητας των ωκεανών που ξεκίνησε στις αρχές του 2023 και δεν μπορούν να την εξηγήσουν πλήρως. Τον Μάρτιο του 2023, οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας στο βόρειο τμήμα του Ατλαντικού Ωκεανού αυξήθηκαν ξαφνικά, φέρνοντας ένα θαλάσσιο κύμα καύσωνα σε μεγάλο μέρος της περιοχής. Τον Απρίλιο, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας σημείωσαν ρεκόρ. Το ίδιο συνέβη ξανά τον Μάιο. Μέχρι τον Ιούνιο, οι θερμοκρασίες σε ολόκληρο τον Βόρειο Ατλαντικό ήταν 1-3°C πάνω από τον εποχιακό μέσο όρο. Στην Ανταρκτική, ο θαλάσσιος πάγος είχε φτάσει στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, στο 17% κάτω από τον μέσο όρο και σημαντικά χαμηλότερα από τον προηγούμενο Ιούνιο.
Σύμφωνα με έκθεση του 2023 από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), από την έναρξη της βιομηχανικής εποχής γύρω στο 1850, η παγκόσμια μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας έχει αυξηθεί κατά μέσο όρο 0,68-1,01°C. Η έκθεση της UNESCO για την κατάσταση των ωκεανών, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2024, υποδηλώνει ότι αυτός ο μέσος όρος έχει πλέον αυξηθεί σε 1,45°C. Επίσης, εντοπίζει σαφή θερμά σημεία άνω των 2°C στη Μεσόγειο Θάλασσα και στους τροπικούς Ατλαντικό και Νότιο Ωκεανό. Οι επιστήμονες, εκτός από τη μέτρηση των θερμοκρασιών της επιφάνειας της θάλασσας από δορυφορικά δεδομένα, συλλέγουν μια πληρέστερη εικόνα της θέρμανσης των ωκεανών σε διαφορετικά βάθη χρησιμοποιώντας όργανα in-situ, όπως η συστοιχία 3.000 ρομποτικών πλωτήρων “Argo”. Αυτά τα όργανα δείχνουν ότι ο παγκόσμιος ωκεανός έχει θερμανθεί σημαντικά από τη δεκαετία του 1950, με τον ρυθμό απορρόφησης θερμότητας να έχει αυξηθεί δραματικά, διπλασιαζόμενος τα τελευταία 20 χρόνια.
Η θέρμανση των ωκεανών οφείλεται κυρίως σε ανθρώπινες δραστηριότητες που εκπέμπουν αέρια θερμοκηπίου, όπως η αποψίλωση των δασών και η καύση ορυκτών καυσίμων. Ένας πιθανός παράγοντας για τη θέρμανση από τον Ιούνιο του 2023 είναι το Ελ Νίνιο, ένα φυσικό, ακανόνιστο κλιματικό φαινόμενο που ξεκινά με αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στον ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό. Ένα άλλο ζήτημα είναι οι πρόσφατες αλλαγές στους παγκόσμιους κανονισμούς ναυτιλίας που αφορούν τη μείωση της περιεκτικότητας σε θείο στα καύσιμα των πλοίων από 3,5% σε 0,5% από την 1η Ιανουαρίου 2020. Αυτό μείωσε τα σωματίδια στην ατμόσφαιρα που αντανακλούσαν μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας πίσω στο διάστημα, συμβάλλοντας πιθανώς στην αύξηση της θέρμανσης των ωκεανών. Επιπλέον, η πρόσφατη έκρηξη του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Hunga Tonga-Hunga Ha’apai τον Ιανουάριο του 2022, εκτοξεύοντας τεράστιες ποσότητες υδρατμών στην ατμόσφαιρα (ένα ισχυρό αέριο θερμοκηπίου), μπορεί επίσης να έχει επιταχύνει τη θέρμανση των ωκεανών.
Ωστόσο, ακόμη και με όλους αυτούς τους παράγοντες υπόψη, οι επιστήμονες δεν μπορούν ακόμη να εξηγήσουν πλήρως τις θερμοκρασίες ρεκόρ των ωκεανών τους τελευταίους 18 μήνες. Το 91% της θερμότητας που παράγεται από την ανθρώπινη δραστηριότητα απορροφάται από τον ωκεανό, μετριάζοντας σημαντικά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στους ανθρώπους. Ο ωκεανός απορροφά το μεγαλύτερο μέρος αυτής της θερμότητας λόγω της τεράστιας έκτασής του (70% της επιφάνειας της Γης), της χαμηλότερης ανακλαστικότητάς του και της τεράστιας θερμοχωρητικότητάς του. Η NASA υπολογίζει ότι ο ωκεανός απορρόφησε περίπου 360 zettajoules ενέργειας κατά τη θέρμανση μεταξύ 1955 και τέλους του 2023.
Αυτή η θέρμανση έχει σοβαρές συνέπειες, όπως η λεύκανση των κοραλλιογενών υφάλων, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι αλλαγές στα ωκεάνια ρεύματα, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής επιβράδυνσης ή ακόμη και της κατάρρευσης του Ατλαντικού Μεσημβρινού Ανατρεπτικού Κυκλώματος (AMOC), ενός συστήματος που μεταφέρει θερμότητα και αλάτι σε όλη τη Γη. Μια πιθανή κατάρρευση του AMOC θα είχε δραματικές επιπτώσεις στο παγκόσμιο κλίμα, με ψυχρότερες θερμοκρασίες στη Βόρεια Ευρώπη και θερμότερες στον Ισημερινό.
