Η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων της φθινοπωρινής έρευνας του Ευρωβαρόμετρου για το 2025 δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη στατιστική καταγραφή. Είναι η αποτύπωση της συλλογικής αγωνίας μιας ηπείρου που βλέπει το γεωπολιτικό της περιβάλλον να φλέγεται και την οικονομική της ισχύ να αμφισβητείται. Σε αυτό το ρευστό τοπίο, οι Ευρωπαίοι πολίτες στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τις Βρυξέλλες: Ενότητα και Προστασία.
Ωστόσο, η ανάγνωση των στοιχείων για την Ελλάδα αποκαλύπτει μια «άλλη χώρα». Μια χώρα όπου το κυρίαρχο συναίσθημα δεν είναι η γεωπολιτική ανησυχία, αλλά ο φόβος για το αύριο, η οργή για την ακρίβεια και μια βαθιά ριζωμένη απαισιοδοξία που την διαφοροποιεί από το μεγαλύτερο μέρος του ευρωπαϊκού μπλοκ.
Μια Ευρώπη που «Κλείνει τις Γραμμές» της
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η έρευνα δείχνει μια αξιοσημείωτη σύγκλιση γύρω από την ανάγκη για κοινή δράση. Το εντυπωσιακό 89% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να είναι πιο ενωμένα απέναντι στις παγκόσμια προκλήσεις. Η εποχή του μεμονωμένου εθνικού κράτους φαίνεται να υποχωρεί στη συνείδηση των πολιτών, οι οποίοι αντιλαμβάνονται ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να επιβιώσει μόνη της στον ανταγωνισμό με υπερδυνάμεις όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα.
Η Ασφάλεια στην Κορυφή της Ατζέντας
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Άμυνα και η Ασφάλεια (40%) αναδεικνύονται ως η κορυφαία προτεραιότητα για την ενίσχυση της θέσης της ΕΕ στον κόσμο. Η συνεχιζόμενη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η αστάθεια στη Μέση Ανατολή έχουν μετατοπίσει το κέντρο βάρους του ενδιαφέροντος. Οι Ευρωπαίοι ζητούν μια Ένωση που να μπορεί να προστατεύσει τα σύνορα της και την ακεραιότητα της.
Παράλληλα, η Ανταγωνιστικότητα και η Οικονομία (32%), καθώς και η Ενεργειακή Ανεξαρτησία (29%), συμπληρώνουν το «τρίγωνο της θωράκισης». Η Ευρώπη συνειδητοποιεί ότι η στρατηγική της αυτονομία εξαρτάται από το αν θα μπορέσει να παράγει η ίδια την ενέργεια της και να διατηρήσει τη βιομηχανική της βάση.
Ελλάδα: Ο Πρωταθλητισμός στην Απαισιοδοξία και την Οικονομική Δυσπραγία
Αν η Ευρώπη ανησυχεί για τα σύνορά της, η Ελλάδα ανησυχεί για το «ράφι» του σούπερ μάρκετ. Τα αποτελέσματα για τη χώρα μας είναι, το λιγότερο, συγκλονιστικά.
Το «Τέρας» της Ακρίβειας και η Δυσκολία Επιβίωσης
Η Ελλάδα καταγράφει το πιο θλιβερό ρεκόρ στην ΕΕ: Το 79% των Ελλήνων δηλώνει ότι είχε δυσκολίες στην πληρωμή των λογαριασμών του (ρεύμα, ενοίκιο, δάνεια) «τις περισσότερες φορές» ή «κάποιες φορές» κατά το τελευταίο έτος. Το ποσοστό αυτό είναι υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου (31%) και αναδεικνύει την τεράστια απόσταση που χωρίζει το βιοτικό επίπεδο του μέσου Έλληνα από τον μέσο Ευρωπαίο.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι προτεραιότητες που θέτουν οι Έλληνες για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι καθαρά κοινωνικές:
-
Καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού (51%): Η απόλυτη προτεραιότητα.
-
Στήριξη της οικονομίας και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας (49%).
-
Δημόσια Υγεία (48%).
Είναι χαρακτηριστικό ότι η «Άμυνα και Ασφάλεια», που είναι η πρώτη προτεραιότητα στην Ευρώπη, στην Ελλάδα έρχεται πολύ χαμηλότερα, καθώς ο πολίτης νιώθει ότι η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλειά του είναι η οικονομική εξαθλίωση.
Η απαισιοδοξία στην Ελλάδα είναι διάχυτη. Το 58% των Ελλήνων θεωρεί ότι τα πράγματα στη χώρα πηγαίνουν προς τη λάθος κατεύθυνση. Όταν ερωτώνται για την κατεύθυνση της ΕΕ, οι Έλληνες είναι επίσης πιο δύσπιστοι από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους, με μόνο το 27% να δηλώνει ικανοποιημένο, έναντι 43% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Η Εικόνα της ΕΕ και η Αξία της Συμμετοχής
Παρά την πικρία για την οικονομική κατάσταση, οι Έλληνες δεν φαίνονται διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν το «ευρωπαϊκό καράβι». Η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ θεωρείται «καλό πράγμα» από το 54% των Ελλήνων. Αν και το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (62%), παραμένει πλειοψηφικό.
Οι Έλληνες αναγνωρίζουν τα οφέλη της συμμετοχής, κυρίως όσον αφορά τη διατήρηση της ειρήνης και την ενίσχυση της ασφάλειας (40%), καθώς και τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών (32%). Φαίνεται πως η ΕΕ λειτουργεί στο μυαλό του Έλληνα πολίτη ως ένα «δίχτυ ασφαλείας», ακόμα και αν νιώθει ότι οι οικονομικές πολιτικές της δεν τον προστατεύουν επαρκώς.
Δημοκρατία και Ανθρώπινα Δικαιώματα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και θετικά στοιχεία της έρευνας για την Ελλάδα είναι η προσκόλληση των πολιτών στις δημοκρατικές αξίες. Σε μια περίοδο κρίσης, οι Έλληνες ζητούν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υπερασπιστεί πάνω από όλα:
-
Τη Δημοκρατία (42%).
-
Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (40%).
-
Την Ελευθερία του Λόγου και της Σκέψης (33%).
Αυτό δείχνει ότι, παρά τις οικονομικές δυσκολίες, το θεσμικό αισθητήριο στην Ελλάδα παραμένει εξαιρετικά ενεργό. Οι πολίτες δεν αναζητούν αυταρχικές λύσεις, αλλά μια «δικαιότερη και πιο δημοκρατική Ευρώπη».
Η Γεωπολιτική Ανησυχία και ο Ρόλος της ΕΕ
Η έρευνα δείχνει ότι οι πολίτες σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, θέλουν η ΕΕ να παίξει πιο ενεργό ρόλο διεθνώς. Το 86% των Ευρωπαίων και το 84% των Ελλήνων επιθυμούν η Ένωση να έχει ισχυρότερη φωνή στην παγκόσμια σκηνή.
Αυτό μεταφράζεται σε μια επιθυμία για «Προστασία». Το 66% των ερωτηθέντων θέλει η ΕΕ να παίζει σημαντικότερο ρόλο στην προστασία τους από παγκόσμιες κρίσεις (υγεία, κλίμα, πόλεμος). Είναι σαφές ότι η εμπιστοσύνη στα εθνικά κράτη για την αντιμετώπιση μεγάλων κρίσεων υποχωρεί προς όφελος της υπερεθνικής συνεργασίας.
Ακολουθεί η ενότητα για το περιβάλλον και τις φυσικές καταστροφές, διαμορφωμένη με πυκνή γραφή, ώστε να ενταχθεί οργανικά στο κυρίως σώμα του άρθρου σας:
Κλιματική Κρίση. Η «Πράσινη Ασπίδα» ως Υπαρξιακή Ανάγκη
Η περιβαλλοντική κατάρρευση δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο, αλλά μια επείγουσα πραγματικότητα που αναδιαμορφώνει τις απαιτήσεις των πολιτών από την ΕΕ. Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο, το 28% των Ευρωπαίων ζητά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να θέσει την κλιματική αλλαγή σε απόλυτη προτεραιότητα, ενώ το 66% επιζητά έναν ισχυρότερο ευρωπαϊκό ρόλο στην προστασία από φυσικές καταστροφές.
Στην Ελλάδα, η ευαισθησία αυτή αποκτά υπαρξιακό χαρακτήρα λόγω των πρόσφατων τραυματικών εμπειριών από πυρκαγιές και πλημμύρες. Το 31% των Ελλήνων (ποσοστό υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο) κατατάσσει το περιβάλλον στις κορυφαίες προτεραιότητες, συνδέοντάς το άμεσα με την ασφάλεια και την οικονομία. Οι πολίτες αναγνωρίζουν ότι η κλιματική τρωτότητα της χώρας απειλεί τη γεωργία και τον τουρισμό, γι’ αυτό και ζητούν από την ΕΕ όχι μόνο «πράσινες» διακηρύξεις, αλλά ενίσχυση των μηχανισμών πολιτικής προστασίας (όπως το rescEU) και κονδύλια για την πρόληψη.
Το στοίχημα για τις Βρυξέλλες είναι πλέον διπλό: να ηγηθούν της οικολογικής μετάβασης, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι αυτή θα είναι κοινωνικά δίκαιη, χωρίς να επιβαρύνει περαιτέρω τα ήδη εξαντλημένα από την ακρίβεια νοικοκυριά.
Η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής προστασίας στην ευρωπαϊκή στρατηγική επιβεβαιώνει ότι η ΕΕ μετατρέπεται σε μια «Ένωση Ασφάλειας και Ανθεκτικότητας». Για την Ελλάδα, η «πράσινη» πολιτική δεν είναι πολυτέλεια, αλλά η τελευταία γραμμή άμυνας για τη διατήρηση του παραγωγικού της ιστού και της κοινωνικής της συνοχής.
Μια Ένωση σε Δοκιμασία
Η φθινοπωρινή έρευνα του Ευρωβαρόμετρου 2025 καταλήγει σε μια θεμελιώδη διαπίστωση: Η Ευρωπαϊκή Ένωση νομιμοποιείται πλέον στη συνείδηση των πολιτών ως ένας μηχανισμός ασφάλειας. Είτε πρόκειται για τη στρατιωτική ασφάλεια των Βορειοευρωπαίων, είτε για την οικονομική ασφάλεια των Νοτιοευρωπαίων, το αίτημα είναι κοινό: «Προστατέψτε μας».
Ειδικά για την Ελλάδα, το συμπέρασμα είναι ένα «καμπανάκι» που ηχεί εκκωφαντικά:
Η χώρα βρίσκεται σε μια κατάσταση παρατεταμένης οικονομικής κόπωσης. Το γεγονός ότι το 79% του πληθυσμού δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες, ενώ την ίδια στιγμή η πλειοψηφία θεωρεί ότι η χώρα κινείται σε λάθος δρόμο, δημιουργεί ένα εκρηκτικό κοκτέιλ. Η εμπιστοσύνη των Ελλήνων στην ΕΕ δεν είναι πλέον «λευκή επιταγή». Βασίζεται στην προσδοκία ότι η Ευρώπη θα μπορέσει να δώσει λύσεις στην καθημερινότητα, την ακρίβεια και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση επιλέξει να εστιάσει μόνο στη γεωπολιτική και την άμυνα, αγνοώντας την κοινωνική κρίση που σοβεί στον Νότο και ειδικά στην Ελλάδα, κινδυνεύει να βρεθεί μπροστά σε ένα νέο κύμα ευρωσκεπτικισμού. Η «Θωράκιση» της Ευρώπης δεν μπορεί να είναι μόνο στρατιωτική· πρέπει να είναι, πάνω από όλα, κοινωνική και οικονομική.
Το 2026 θα είναι το έτος της αλήθειας: Θα μπορέσει η ΕΕ να γίνει η «ασπίδα» των πολιτών της ή θα παραμείνει ένας γραφειοκρατικός γίγαντας που παρακολουθεί αμήχανα τη φτωχοποίηση των κοινωνιών του;
