Είναι εύκολο να σταθείς πίσω από μια οθόνη στην Αθήνα και να κουνήσεις το δάχτυλο στους αγρότες που έκλεισαν το αεροδρόμιο «Νίκος Καζαντζάκης» στο Ηράκλειο ή πάρκαραν τα τρακτέρ στα σύνορα με τη Βουλγαρία. Είναι εύκολο να πεις «να, αυτοί οι αντιδραστικοί που δεν θέλουν την πράσινη ανάπτυξη».
Αν όμως πας στα μπλόκα και μιλήσεις μαζί τους, θα καταλάβεις ότι αυτή η αφήγηση είναι το μεγαλύτερο ψέμα της εποχής μας. Το ερώτημα δεν είναι αν έχουν δίκιο οι αγρότες ή η πράσινη πολιτική. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος πληρώνει τον λογαριασμό.
Και δυστυχώς, μέχρι στιγμής, τον πληρώνουν μόνο αυτοί.
Όταν η «Πράσινη Μετάβαση» γίνεται θηλιά
Ας είμαστε ειλικρινείς. Κανείς δεν βιώνει την κλιματική κρίση πιο σκληρά από τον άνθρωπο του πρωτογενούς τομέα. Οι αγρότες μας το λένε ξεκάθαρα: «Το κλίμα μάς χτυπάει πρώτους». Πλημμύρες στη Θεσσαλία, ξηρασίες στην Κρήτη, αρρώστιες στα ζώα. Δεν χρειάζονται εμάς τους ειδικούς να τους εξηγήσουμε ότι ο καιρός τρελάθηκε.
Το πρόβλημα είναι ότι τους ζητάμε να αλλάξουν τα πάντα να μειώσουν λιπάσματα, να προστατέψουν τη βιοποικιλότητα χωρίς να τους δίνουμε δίχτυ ασφαλείας. Η Ευρώπη και η ελληνική πολιτεία έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό κοκτέιλ: γραφειοκρατία που πνίγει, περιβαλλοντικούς κανόνες που αλλάζουν συνεχώς χωρίς στήριξη και ένα κόστος παραγωγής που έχει εκτοξευθεί στον θεό (ρεύμα, καύσιμα, ζωοτροφές).
Στην Ελλάδα, η κατάσταση έχει και το «εθνικό» της χρώμα: καθυστερήσεις πληρωμών και σκάνδαλα με ψεύτικες δηλώσεις που οδήγησαν σε παραιτήσεις. Ο έντιμος αγρότης νιώθει ότι τιμωρείται για την αδιαφάνεια ετών που ο ίδιος δεν δημιούργησε.
Το παράλογο του ραφιού: Ποιος κερδίζει;
Το πιο εξοργιστικό σε αυτή την ιστορία είναι ότι χάνουμε όλοι. Εμείς οι καταναλωτές στις πόλεις βλέπουμε τον λογαριασμό του σούπερ μάρκετ να ανεβαίνει και την ποιότητα να πέφτει. Την ίδια στιγμή, οι αγρότες καταγγέλλουν πως τα ισχυρά συμφέροντα και οι μεγάλες αλυσίδες πιέζουν τις τιμές παραγωγού προς τα κάτω.
Υπάρχει μια τεράστια “μαύρη τρύπα” από το χωράφι στο ράφι. Και στη μέση, η φύση καταρρέει: εδάφη που εξαντλούνται και νερά που ρυπαίνονται. Αν συνεχίσουμε έτσι, οδεύουμε με μαθηματική ακρίβεια σε τριπλή αποτυχία: φτωχοί παραγωγοί που εγκαταλείπουν τη γη, ακριβά τρόφιμα για τα νοικοκυριά και ένα περιβάλλον κατεστραμμένο.
Η λύση δεν είναι τα «ψίχουλα»
Τις τελευταίες μέρες, βλέπουμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κάνει πίσω σε κάποιους «πράσινους» κανόνες για να κατευνάσει τα πλήθη. Είναι λάθος. Το να ξηλώσουμε την περιβαλλοντική πολιτική θα γυρίσει μπούμερανγκ, πρώτα απ’ όλα στην ίδια την ύπαιθρο. Από την άλλη, το να δίνουμε μερικά έκτακτα επιδόματα για «να σβήσει η φωτιά» είναι κοροϊδία.
Αυτό που χρειάζεται είναι και η πρόταση του πολιτικού φορέα «ΚΟΣΜΟΣ» που αξίζει να μελετήσουμε είναι μια Εθνική Αγροδιατροφική Συμφωνία. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;
- Δικαιοσύνη στις Ενισχύσεις: Να σταματήσουμε να ταΐζουμε τους λίγους και ισχυρούς. Προτεραιότητα στους μικρομεσαίους, στους ορεινούς και σε όσους σέβονται το περιβάλλον και τον εργαζόμενο.
- Το Κράτος ως Ασπίδα: Δεν μπορείς να λες στον αγρότη «κόψε το φάρμακο» και να τον αφήνεις έκθετο. Χρειαζόμαστε έναν κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό κλιματικής ασφάλισης και αναμόρφωση του ΕΛΓΑ τώρα.
- Εγγυημένη Ζήτηση: Φανταστείτε όλα τα δημόσια σχολεία να προσφέρουν δωρεάν, υγιεινά γεύματα με προϊόντα που αγοράζει το κράτος απευθείας από τους τοπικούς παραγωγούς. Έτσι λύνεις και την πείνα στα σχολεία και δίνεις σίγουρο εισόδημα στον αγρότη.
Η τροφή μας ενώνει
Οι αγρότες που βλέπουμε στους δρόμους δεν είναι εχθροί της κοινωνίας. Η οργή τους είναι ένα σήμα κινδύνου για τη δημοκρατία μας. Αν δεν μπορούμε να εγγυηθούμε αξιοπρεπές εισόδημα σε αυτόν που παράγει το φαγητό μας και φθηνό πιάτο σε αυτόν που το τρώει, τότε το οικονομικό μας μοντέλο έχει αποτύχει παταγωδώς.
Η μετάβαση στην πράσινη εποχή είναι αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να γίνει με το κράτος-τιμωρό και τον αγρότη-εξιλαστήριο θύμα. Πρέπει να διαλέξουμε: θα τους πετάξουμε ένα επίδομα για να σωπάσουν ή θα φτιάξουμε ένα σύστημα όπου η τροφή θα είναι ξανά πηγή ζωής και όχι πεδίο κερδοσκοπίας;
Η απάντηση πρέπει να δοθεί τώρα, πριν αδειάσουν τα χωράφια οριστικά.
