Το θαλάσσιο περιβάλλον της Ελλάδας βρίσκεται σε κομβικό σημείο: αφενός θεσμοθετούνται τα δύο νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα στις νότιες Κυκλάδες και το Ιόνιο, αφετέρου αναζητούνται λειτουργικά μοντέλα διαχείρισης για τις υπάρχουσες Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (ΘΠΠ). Σε αυτό το κρίσιμο πλαίσιο, το WWF Ελλάς παρουσίασε δύο αναλυτικούς Οδηγούς Καλών Πρακτικών, οι οποίοι αποστάζουν τη δεκαετή επιτυχημένη εμπειρία της οργάνωσης στην περιοχή της Γυάρου.
Η ΘΠΠ της Γυάρου, που ξεκίνησε ως φιλόδοξο πρόγραμμα το 2013, έχει εξελιχθεί σε πρότυπο διαχείρισης, υπό την εποπτεία πλέον του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ). Η εμπειρία αυτή γίνεται πλέον δημόσιο αγαθό, παρέχοντας προτάσεις και εργαλεία για την ουσιαστική θωράκιση του θαλάσσιου πλούτου της χώρας.
Κλειδί 1: Συμμετοχή και Διαβούλευση – Το Δίδαγμα της Επιτροπής Συνδιαχείρισης
Ο πρώτος οδηγός εστιάζει στις «Συμμετοχικές διαδικασίες για τον σχεδιασμό, ίδρυση και διαχείριση ΘΠΠ». Ουσιαστικά, καταγράφει τα διδάγματα από τη λειτουργία της «Επιτροπής Συνδιαχείρισης της Γυάρου», ενός πρωτοποριακού σχήματος που δημιουργήθηκε το 2016.
Η Επιτροπή αυτή λειτούργησε ως εργαλείο για την ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων και την επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων (αλιείς, τοπική αυτοδιοίκηση, κεντρική διοίκηση). Ο οδηγός παρουσιάζει αναλυτικά τις ενέργειες που απαιτούνται για μια ολοκληρωμένη συμμετοχική διαδικασία, όπως:
- Η σωστή επιλογή των μελών.
- Η συμφωνία σε ένα κοινό όραμα για την περιοχή.
- Ο κρίσιμος ρόλος του εξωτερικού διαμεσολαβητή.
Όπως σχολίασε ο Σπύρος Κοτομάτας, υπεύθυνος προγράμματος του WWF Ελλάς στη Γυάρο, η σημασία της οργανωμένης συμμετοχής είναι καθοριστική για την εφαρμογή βιώσιμων πολιτικών και την κοινωνική αποδοχή των μέτρων προστασίας.
Κλειδί 2: Επιτήρηση Υψηλής Τεχνολογίας – Η Θωράκιση της Θάλασσας
Ο δεύτερος οδηγός επικεντρώνεται στον «Σχεδιασμό και εφαρμογή συστημάτων επιτήρησης και φύλαξης». Η Γυάρος διαθέτει ένα καινοτόμο σύστημα επιτήρησης που συνδυάζει την υψηλή τεχνολογία απομακρυσμένης επιτήρησης (remote sensing) με παραδοσιακές μεθόδους φύλαξης.
Αυτό το υβριδικό μοντέλο είναι απαραίτητο για την αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων προστασίας, ειδικά για είδη και οικοτόπους όπως τα λιβάδια Ποσειδωνίας και η Μεσογειακή φώκια (Monachus monachus). Ο οδηγός περιγράφει τη διαδικασία σχεδιασμού, εγκατάστασης και αξιολόγησης του συστήματος, προσφέροντας πρακτική τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση της παράνομης αλιείας και άλλων πιέσεων.
Η Κομβική Συγκυρία για το Θαλάσσιο Περιβάλλον
Η δημοσίευση των Οδηγών έρχεται σε μία στιγμή-ορόσημο για την Ελλάδα:
- Θεσμική Κατοχύρωση της Γυάρου: Αναμένεται η έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος που θα κατοχυρώσει τη μακροπρόθεσμη θεσμική θωράκιση της Γυάρου, κλείνοντας τον κύκλο της επιτυχημένης διαχείρισης.
- Νέα Εθνικά Πάρκα: Η τεχνογνωσία από τη Γυάρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα για την αποτελεσματική ίδρυση και διαχείριση των δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Αιγαίο και το Ιόνιο, διασφαλίζοντας ότι δεν θα μείνουν απλά «στα χαρτιά».
Όπως υπογράμμισε ο Σπύρος Κοτομάτας, το WWF ελπίζει ότι η ΘΠΠ Γυάρου δεν θα αποτελέσει απλώς μια «επιτυχημένη εξαίρεση», αλλά ένα χρήσιμο και καθοριστικό εργαλείο για την ουσιαστική προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος σε όλη τη χώρα και τη Μεσόγειο.
