Παρατηρούμε μια επιτακτική ανάγκη για τις πόλεις να επαναπροσδιορίσουν τον σχεδιασμό τους. Η εποχή που οι δρόμοι σχεδιάζονταν αποκλειστικά για τα αυτοκίνητα φτάνει στο τέλος της. Η νέα πρόκληση είναι η ενσωμάτωση της ανθεκτικότητας της ενεργητικής κινητικότητας στις αστικές στρατηγικές, στρέφοντας τον σχεδιασμό προς το περπάτημα, την ποδηλασία και τους δημόσιους χώρους. Αυτή η μετάβαση από μια αυτοκινητοκεντρική σε μια ανθρωποκεντρική, κλιματικά ανθεκτική αστική ανάπτυξη είναι πλέον μονόδρομος.
Οι αστικές περιοχές αντιμετωπίζουν κλιματικές προκλήσεις που κλιμακώνονται: καύσωνες, πλημμύρες, και επιδείνωση της ποιότητας του αέρα. Η κυριαρχία του αυτοκινήτου επιφέρει περιβαλλοντικές, υγειονομικές και κοινωνικές βλάβες, όπως ρύπανση, φαινόμενο αστικής θερμονησίδας, κατακερματισμό οικοσυστημάτων και αυξημένους κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Ενδεικτικά, σε πολλές πόλεις, πάνω από το ήμισυ της αστικής γης είναι αφιερωμένο σε υποδομές αυτοκινήτων, θυσιάζοντας την ευημερία της κοινότητας.
Η οικοδόμηση ανθεκτικότητας μέσω της ενεργητικής κινητικότητας προσφέρει πολλαπλά οφέλη:
- Περιβαλλοντικά: Μείωση εκπομπών, βελτίωση ποιότητας αέρα, αντιμετώπιση του φαινομένου αστικής θερμονησίδας μέσω πράσινων υποδομών (π.χ. διαπερατά πεζοδρόμια, δενδροστοιχίες).
- Υγεία: Ενίσχυση της σωματικής και ψυχικής υγείας μέσω της σωματικής δραστηριότητας.
- Κοινωνικά: Βελτίωση της προσβασιμότητας, προώθηση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και ενίσχυση της συνοχής της κοινότητας.
- Οικονομικά: Μείωση κόστους μετακίνησης, αύξηση της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας σε περιοχές με ζωντανούς πεζόδρομους.
Παραδείγματα όπως οι προστατευόμενοι ποδηλατόδρομοι της Νέας Υόρκης, που μείωσαν τους τραυματισμούς, ή το πρόγραμμα Ciclovía της Μπογκοτά, που μετατρέπει τους δρόμους σε χώρους αναψυχής, αποδεικνύουν τα θετικά αποτελέσματα.
Στην Ελλάδα, η στροφή προς τη βιώσιμη κινητικότητα κερδίζει έδαφος, αν και αντιμετωπίζει προκλήσεις. Πρωτοβουλίες όπως ο «Μεγάλος Περίπατος της Αθήνας» και τα σχέδια για «Πράσινες Διαδρομές» στη Θεσσαλονίκη, με νέους ποδηλατόδρομους, δείχνουν την πρόθεση για δημιουργία συνεχών δικτύων πεζοπορίας και ποδηλασίας. Η μικροκινητικότητα (όπως τα ηλεκτρικά πατίνια) αυξάνεται, ειδικά μετά την πανδημία, τονίζοντας την ανάγκη για ασφαλή υποδομή.
Ωστόσο, οι ελλείψεις σε υποδομές, η έλλειψη ασφάλειας για ποδηλάτες και πεζούς, και η ισχυρή εξάρτηση από το ΙΧ παραμένουν σημαντικά εμπόδια. Οι ελληνικοί δήμοι, με τη στήριξη ευρωπαϊκών κονδυλίων από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, εργάζονται για την υλοποίηση Σχεδίων Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ), με στόχο τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, του θορύβου και της κυκλοφοριακής συμφόρησης, βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Η πρόκληση είναι να μετατραπούν οι δρόμοι από απλούς διαδρόμους οχημάτων σε πολυλειτουργικούς χώρους που προάγουν την ανθεκτικότητα, τη βιωσιμότητα και την ποιότητα ζωής. Η επένδυση σε πολιτικές που δίνουν προτεραιότητα στην ανθρώπινη και περιβαλλοντική υγεία έναντι της απρόσκοπτης κυκλοφορίας είναι πλέον επιτακτική.
