Μια ανησυχητική έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) ήρθε στο φως, χτυπώντας “καμπανάκι” για το μέλλον της πράσινης μετάβασης στην Ευρώπη. Ενώ οι προσδοκίες ήταν υψηλές, αποδεικνύεται ότι τα δάση και οι χερσαίες εκτάσεις της Ευρώπης απορροφούν πολύ λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα από το αναμενόμενο. Αυτό θέτει σε άμεσο κίνδυνο την επίτευξη του φιλόδοξου στόχου για το 2030 στον κρίσιμο τομέα της χρήσης γης.
Η Εξασθένηση της Φυσικής “Αποθήκης” Άνθρακα
Ο τομέας της χρήσης γης, αλλαγής χρήσης γης και δασοκομίας (LULUCF) λειτουργεί επί του παρόντος ως καθαρή αποθήκη άνθρακα, απορροφώντας 198 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (MtCO2e) – ποσότητα που αντισταθμίζει περίπου το 6% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ για το 2023. Ωστόσο, η νέα έκθεση του ΕΟΠ, με τίτλο «Ενισχύοντας την αποθήκη άνθρακα της ευρωπαϊκής γης: κατάσταση και προοπτικές», αποκαλύπτει ότι αυτή η ζωτικής σημασίας ικανότητα έχει εξασθενήσει σημαντικά, απειλώντας τους μελλοντικούς κλιματικούς στόχους.
Για την επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας της ΕΕ έως το 2050, δεν αρκεί μόνο η ταχεία και ουσιαστική μείωση των εκπομπών. Απαιτείται παράλληλα και η απομάκρυνση άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Βραχυπρόθεσμα, οι χερσαίοι τομείς αναμένονται να προσφέρουν το μεγαλύτερο μερίδιο αυτών των απορροφήσεων, και το 2023, η ΕΕ υιοθέτησε τον πρώτο της στόχο για απορροφήσεις από τον τομέα LULUCF.
Παρά τις αισιόδοξες προβλέψεις από την κοινότητα μοντελοποίησης του κλίματος, ο ρόλος του τομέα LULUCF στην απομάκρυνση αερίων του θερμοκηπίου έχει μειωθεί. Μεταξύ 2014 και 2023, η καθαρή μέση ετήσια απορρόφηση άνθρακα μειώθηκε κατά 30% σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία, κυρίως λόγω δυναμικών μεταβολών στις δασικές εκτάσεις.
Η πτώση στην καθαρή απομάκρυνση άνθρακα από τον τομέα LULUCF την τελευταία δεκαετία οφείλεται σε διάφορους αλληλένδετους παράγοντες που επηρεάζουν την ικανότητα των δασών να δεσμεύουν άνθρακα:
- Ωρίμανση δασών: Τα δέντρα έχουν ωριμάσει, δεσμεύοντας άνθρακα με βραδύτερο ρυθμό.
- Αυξημένες υλοτομίες: Η κοπή δέντρων έχει αυξηθεί λόγω οικονομικών και πολιτικών κινήτρων, καθώς και λόγω επείγουσας υλοτόμησης (salvage logging).
- Κλιματική κρίση: Η κλιματική αλλαγή και οι συχνότερες και σοβαρότερες φυσικές διαταραχές, συμπεριλαμβανομένων των δασικών πυρκαγιών, των ξηρασιών και των προσβολών από παράσιτα, έχουν επηρεάσει τα αποθέματα άνθρακα στα δάση.
Παρά τις πρόσφατες οπισθοδρομήσεις, ο τομέας LULUCF παραμένει ένα ζωτικής σημασίας εργαλείο στην προσπάθεια της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Με τις κατάλληλες πολιτικές και μέτρα, η ΕΕ μπορεί να ξεκλειδώσει πλήρως το δυναμικό του.
Υπάρχει μια σειρά επιλογών μετριασμού βασισμένων στη γη. Για παράδειγμα:
- Προστασία αποθεμάτων άνθρακα: Όπως η αποφυγή αποστράγγισης τυρφώνων.
- Βελτιωμένη διαχείριση: Καλύτερη διαχείριση δασών, καλλιεργήσιμων εκτάσεων και βοσκοτόπων, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων.
- Φύτευση δέντρων: Αναδάσωση ή αγροδασοκομία, ακόμα και σε οικισμούς.
- Χρήση βιομάζας: Αξιοποίηση βιομάζας σε μακράς διάρκειας, υψηλής αξίας προϊόντα – όπως οικοδομικά υλικά.
Οι περισσότερες επιλογές μετριασμού μπορούν να προσφέρουν σημαντικά συμπληρωματικά οφέλη για τη βιοποικιλότητα, το νερό και τα εδάφη, καθώς και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, στηρίζοντας παράλληλα τα μέσα διαβίωσης στην ύπαιθρο. Ωστόσο, η υιοθέτησή τους επηρεάζεται από ασυνεπείς πολιτικές και έλλειψη οικονομικών κινήτρων, μεταξύ άλλων παραγόντων.
Τα δεδομένα για τα αέρια του θερμοκηπίου από τη χρήση γης και τη δασοκομία παραμένουν από τα πιο αβέβαια σε όλους τους τομείς. Είναι ενθαρρυντικό ότι οι χώρες της ΕΕ έχουν δεσμευτεί να βελτιώσουν την ποιότητα των δεδομένων. Η επιτυχία των στρατηγικών μετριασμού στον τομέα LULUCF, τόσο από δημόσιους όσο και από ιδιωτικούς φορείς, θα εξαρτηθεί από την ικανότητά τους να αξιοποιήσουν το δυναμικό ενός εξελισσόμενου τεχνολογικού και δεδομενο-κεντρικού τοπίου.
Εάν η Ευρώπη θέλει να επιτύχει τους στόχους της για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, απαιτούνται άμεσες και συντονισμένες προσπάθειες. Ενώ αναλαμβάνουμε δράση, πρέπει να υιοθετήσουμε μια μακροπρόθεσμη προοπτική και να μην παραβλέπουμε τα συν-οφέλη, όπως πιο ανθεκτικά οικοσυστήματα και αλυσίδες αξίας βιοοικονομίας.
Πηγή: European Environment Agency
