Η μετάβαση προς ένα σύστημα βασισμένο στις ΑΠΕ αποτελεί μονόδρομο. Η μεγάλη πρόκληση είναι πώς θα γίνει με δίκαιο και συμπεριληπτικό τρόπο για τους πολίτες. Αναγνωρίζοντας αυτή την προτεραιότητα, μέσα στο 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να δημοσιεύσει μια νέα δέσμη μέτρων για την προώθηση της συμμετοχής των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση, το λεγόμενο “Citizen Energy Package”.
Επί του παρόντος, η συμμετοχή των κοινοτήτων σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας διαφέρει σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Ενώ χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία επωφελούνται από νομοθετικά πλαίσια που προωθούν τη συμμετοχή του κοινού στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, άλλες χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία ή η Πολωνία δεν διαθέτουν τέτοια νομικά πλαίσια. Η έλλειψη ουσιαστικής δημόσιας διαβούλευσης και συνδιαμόρφωσης έργων ΑΠΕ έχει οδηγήσει σε ένα μεγάλο (και ανά περιπτώσεις δικαιολογημένο) κύμα αντιδράσεων από τοπικές κοινότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο με στόχο την ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών σε έργα ΑΠΕ, το CAN Europe, το μεγαλύτερο δίκτυο περιβαλλοντικών οργανώσεων στην Ευρώπη, δημοσίευσε την έκθεση με τίτλο «Community Engagement and Fair Benefit Sharing of Renewable Energy Projects». Η έκθεση εισάγει 13 βασικούς δείκτες επίδοσης (KPI) για τις εταιρείες έργων ΑΠΕ, οι οποίοι ποσοτικοποιούν τα επίπεδα συμμετοχής και συνωφελειών που προσφέρουν στις τοπικές κοινότητες, παρέχοντας έτσι ένα πλαίσιο για την αξιολόγηση και τη βελτίωση των πρακτικών τους.
Βασιζόμενοι στο περιεχόμενο της έκθεσης η Electra Energy και το Green Tank συνόψισαν τους 13 βασικούς δείκτες επίδοσης της έκθεσης και κατέθεσαν προτάσεις προς τις εταιρείες και την πολιτεία προκειμένου να ενισχυθεί η κοινωνική συμμετοχή σε έργα ΑΠΕ. Ειδικότερα:
- Δημιουργία κατάλληλου ρυθμιστικού πλαισίου το οποίο θα περιλαμβάνει μια μεθοδολογία ποσοτικοποίησης της κοινωνικής συμμετοχής σε έργα ΑΠΕ βασισμένη στους δείκτες που αναφέρονται στο παρόν κείμενο.
- Υποστήριξη και θεσμοθέτηση του ρόλου των ενεργειακών κοινοτήτων στην ενεργοποίηση και τον συντονισμό της συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών σε έργα ΑΠΕ.
- Θέσπιση φιλόδοξου στόχου σε εθνικό επίπεδο για συμμετοχικά έργα μεταξύ εταιρειών και τοπικών κοινοτήτων καθώς και για τη (συλλογική) αυτοπαραγωγή μέσω ενεργειακών κοινοτήτων.
«Η μετάβαση προς τις ΑΠΕ θα πετύχει μόνο μέσω της ουσιαστικής συμμετοχής των τοπικών κοινοτήτων, η οποία θα εξασφαλίζει δίκαια και απτά οφέλη. Η υπέρβαση των τοπικών αντιδράσεων είναι συχνά ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια. Η έρευνα που πραγματοποιήσαμε σε όλη την Ευρώπη έχει καταγράψει φωτεινά παραδείγματα μετατροπής πιθανών συγκρούσεων σε πραγματικές επιτυχίες. Τώρα είναι η ώρα να αναγάγουμε αυτές τις βέλτιστες πρακτικές από εξαιρέσεις σε κανόνες, καθιστώντας την κοινωνική συμμετοχή σε έργα ΑΠΕ ως τον χρυσό πρότυπο σε όλη την Ευρώπη». – Seda Orhan, Διευθύντρια Προγράμματος Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο δίκτυο CAN Europe
«Το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα προβλέπει (ορθά) τον τριπλασιασμό των έργων ΑΠΕ μέχρι το 2030. Πού θα χωροθετηθούν και ποιος θα επωφεληθεί από αυτά; Η ευρεία κοινωνική συμμετοχή σε τέτοια έργα μπορεί να συμβάλλει στην τοπική οικονομική ανάπτυξη, στον ορθό χωροταξικό σχεδιασμό (π.χ., καθορισμός περιοχών εκτός ορίων, όπως τα απάτητα βουνά ή βραχονησίδες), και στην τόνωση της κοινωνικής συνοχής». – Χρήστος Βρεττός, Υπεύθυνος Επικοινωνίας και Πολιτικής στην οργάνωση Electra Energy.
«Οι πολίτες στην Ελλάδα έχουν ήδη επιδείξει έντονο ενδιαφέρον για συμμετοχή στην ενεργειακή μετάβαση, αξιοποιώντας σχήματα αυτοπαραγωγής και δημιουργώντας ενεργειακές κοινότητες. Είναι, επομένως, καθοριστικής σημασίας η Πολιτεία να διαμορφώσει ένα θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο που θα ενθαρρύνει τις εταιρείες να συμπεριλαμβάνουν ουσιαστικά τις τοπικές κοινωνίες στα έργα ΑΠΕ, διασφαλίζοντας τη συμμετοχή τους τόσο στον σχεδιασμό όσο και στη δίκαιη κατανομή των οικονομικών ωφελειών». – Ιωάννα Σούκα, Αναλύτρια Ενεργειακής Πολιτικής στη δεξαμενή σκέψης The Green Tank
