Με μια απόφαση-σταθμό που καθορίζει την πορεία της γηραιάς ηπείρου για τις επόμενες δύο δεκαετίες, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έδωσε την Πέμπτη, 5 Μαρτίου 2026, την τελική του έγκριση για τον νέο κλιματικό στόχο του 2040. Η τροποποίηση του Ευρωπαϊκού Κλιματικού Νόμου είναι πλέον γεγονός, θέτοντας ως δεσμευτικό στόχο τη μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.
Η κίνηση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια περιβαλλοντική διακήρυξη, αλλά έναν στρατηγικό οδικό χάρτη. Μετά την επίτευξη του στόχου για το 2030 (μείωση 55%) και με τελικό προορισμό το «καθαρό μηδέν» το 2050, το 2040 λειτουργεί ως ο κρίσιμος ενδιάμεσος κρίκος που εγγυάται τη συνέχεια και την προβλεψιμότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Οι «βαλβίδες ασφαλείας» και οι αλλαγές
Η συμφωνία, αν και φιλόδοξη, περιλαμβάνει σημαντικές προβλέψεις για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας. Ένα από τα σημεία-κλειδιά είναι η δυνατότητα χρήσης διεθνών πιστωτικών μορίων άνθρακα (carbon credits) από το 2036, με ανώτατο όριο το 5%. Αυτό σημαίνει ότι το 85% της μείωσης πρέπει να προέλθει αμιγώς από εσωτερικές ευρωπαϊκές δράσεις, ενώ το υπόλοιπο μπορεί να καλυφθεί μέσω επενδύσεων σε αξιόπιστα πράσινα έργα εκτός ΕΕ.
Επιπλέον, η απόφαση φέρνει μια μικρή ανακούφιση για τους τομείς των μεταφορών και των κτιρίων, καθώς η έναρξη του νέου συστήματος εμπορίας εκπομπών (ETS2) μετατίθεται κατά ένα έτος, για το 2028 αντί του 2027. Η αναβολή αυτή κρίθηκε αναγκαία για να δοθεί περισσότερος χρόνος προσαρμογής στους πολίτες και τις επιχειρήσεις εν μέσω των τρεχουσών οικονομικών προκλήσεων.
Η σημασία της απόφασης
Για τις Βρυξέλλες, ο στόχος του 90% δεν είναι μόνο περιβαλλοντικός αλλά και γεωπολιτικός. Η ταχεία απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και η στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θεωρούνται πλέον ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας και οικονομικής κυριαρχίας. Όπως σημειώνουν κύκλοι του Συμβουλίου, η νομική κατοχύρωση αυτού του στόχου παρέχει στους επενδυτές τη σιγουριά που απαιτείται για να κατευθύνουν κεφάλαια δισεκατομμυρίων προς την καθαρή τεχνολογία.
Η οριστικοποίηση του στόχου για το 2040 σηματοδοτεί το τέλος της εποχής των «γενικών υποσχέσεων» και την είσοδο στην εποχή της «σκληρής υλοποίησης».
Η Ευρώπη επιλέγει να ηγηθεί της παγκόσμιας πράσινης μετάβασης, αναλαμβάνοντας το ρίσκο του πρωτοπόρου αλλά και τα οφέλη της νέας οικονομίας.
Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση δεν βρίσκεται πλέον στα χαρτιά και στις νομοθετικές πράξεις, αλλά στην ικανότητα των κρατών-μελών να μετασχηματίσουν τις βιομηχανίες τους χωρίς να διαρραγεί η κοινωνική συνοχή.
Το 90% είναι ένας αριθμός εντυπωσιακός, αλλά η επιτυχία του θα κριθεί από το αν η μετάβαση θα παραμείνει δίκαιη και οικονομικά βιώσιμη για τον μέσο Ευρωπαίο πολίτη.
