Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Καθώς η «Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Ωκεανών» φέρνει στο προσκήνιο την ανάγκη για άμεση δράση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να τετραγωνίσει τον κύκλο:
πώς θα προστατεύσει το 30% των θαλασσών της μέχρι το 2030, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι ο κλάδος της αλιείας, η ραχοκοκαλιά των παράκτιων κοινοτήτων, δεν θα καταρρεύσει κάτω από το βάρος των νέων κανονισμών;
Το Ocean Act: Νομική Ασπίδα ή «Κενό Γράμμα»;
Το πολυσυζητημένο Ocean Act, το οποίο αναμένεται να λάβει νομοθετική μορφή έως το 2027 (βασισμένο στο «Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς» που υιοθετήθηκε το 2025), δεν είναι απλώς μια οικολογική διακήρυξη. Φιλοδοξεί να αποτελέσει τον πρώτο ενιαίο νόμο-πλαίσιο που θα ενοποιήσει τη διαχείριση του θαλάσσιου χώρου.
Ωστόσο, η πραγματικότητα στο πεδίο είναι σκληρή. Παρά τις εξαγγελίες του Επιτρόπου Κώστα Καδή για μια «Γαλάζια Ένωση», οι περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι οι Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (MPAs) παραμένουν σε μεγάλο βαθμό «χάρτινα πάρκα». Η αλιεία με τράτες βυθού συνεχίζεται σε ευαίσθητα οικοσυστήματα, ενώ η ρύπανση και η κλιματική κρίση πιέζουν τα αποθέματα στα όριά τους.
Η Κρίση στην Αλιεία. Ένα Επάγγελμα υπό Εξαφάνιση
Η αλιεία στην Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει μόνο περιβαλλοντική κρίση, αλλά και βαθιά κοινωνική. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία:
-
Γηρασμένος Στόλος & Έλλειψη Διαδοχής: Η αλιεία είναι πλέον ένα επάγγελμα υψηλού ρίσκου και χαμηλών απολαβών για τους νέους. Η «γενεαλογική ανανέωση» που ευαγγελίζεται η ΕΕ προσκρούει στο τεράστιο κόστος εκσυγχρονισμού των σκαφών.
-
Η Ανισότητα των Ποσοστώσεων: Οι μικρής κλίμακας αλιείς –που αποτελούν το 76% του ευρωπαϊκού στόλου– διαμαρτύρονται ότι οι ποσοστώσεις ευνοούν τη βιομηχανική αλιεία, αφήνοντάς τους να παλεύουν για τα ψίχουλα σε θάλασσες που αδειάζουν.
-
Ενεργειακή Μετάβαση: Η ανάγκη απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα είναι επιτακτική, αλλά η τεχνολογία για «πράσινα» αλιευτικά σκάφη είναι ακόμη στα σπάργανα και απαιτεί επενδύσεις που ο μέσος αλιέας δεν μπορεί να σηκώσει.
Το «Θερμό» Σημείο της Κρίσης
Ιδιαίτερα στη Μεσόγειο, η κατάσταση περιγράφεται ως οριακή. Οι μικροί αλιείς αναφέρουν ότι η σπάνια πλέον παρουσία ψαριών τους αναγκάζει να αυξάνουν την προσπάθεια (περισσότερα δίχτυα, περισσότερες ώρες στη θάλασσα) για την ίδια ποσότητα ψαριάς. Το αποτέλεσμα; Ένας φαύλος κύκλος υπεραλίευσης και οικονομικής εξάντλησης.
Η Προοπτική του 2040
Η Κομισιόν προετοιμάζει το στρατηγικό όραμα «Vision 2040» για την αλιεία. Το ερώτημα που τίθεται επιτακτικά είναι αν η ΕΕ θα τολμήσει να επιβάλει δεσμευτικούς κανόνες που θα προστατεύουν πραγματικά τα οικοσυστήματα, προσφέροντας ταυτόχρονα ένα δίχτυ ασφαλείας στους ανθρώπους της θάλασσας.
Το Ocean Act είναι η μεγάλη ευκαιρία της Ευρώπης να αποδείξει ότι μπορεί να ηγηθεί παγκοσμίως. Αν όμως η νομοθεσία δεν συνοδευτεί από αυστηρή αστυνόμευση των προστατευόμενων περιοχών και από ουσιαστική οικονομική στήριξη των μικρών αλιέων για την πράσινη μετάβαση, κινδυνεύουμε να μείνουμε με υγιείς νόμους σε νεκρούς ωκεανούς.
