Η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία βιώνει μια περίοδο πρωτοφανούς συρρίκνωσης, όπως αποτυπώνεται στην έκθεση «European chemical closures and investments radar 2022-2025» που εκπονήθηκε από την εταιρεία συμβούλων Roland Berger για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χημικής Βιομηχανίας (Cefic). Σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέχθηκαν έως τις 8 Δεκεμβρίου 2025, η παραγωγική δυναμικότητα που ανακοινώθηκε προς κλείσιμο έχει αυξηθεί κατά έξι φορές από το 2022 έως σήμερα. Συγκεκριμένα, οι ετήσιες απώλειες αυξήθηκαν από 2,9 εκατομμύρια τόνους το 2022 σε 17,2 εκατομμύρια τόνους το 2025, με τον ρυθμό των κλεισιμάτων να διπλασιάζεται μόνο κατά το τελευταίο έτος, υποδεικνύοντας επιτάχυνση της αποβιομηχάνισης.
Συνολικά, για την περίοδο 2022-2025, έχουν χαθεί 37 εκατομμύρια τόνοι παραγωγικής δυναμικότητας, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 9% της ευρωπαϊκής παραγωγής χημικών προϊόντων. Οι ανακοινώσεις κλεισίματος μονάδων ανέρχονται σε 126, επηρεάζοντας όλους τους βασικούς τομείς της βιομηχανίας. Ο τομέας των πετροχημικών δέχεται το ισχυρότερο πλήγμα, καθώς αντιπροσωπεύει το 48% της συνολικής χαμένης δυναμικότητας (17,8 εκατομμύρια τόνοι). Ακολουθούν τα βασικά ανόργανα χημικά με 32% (11,7 εκατομμύρια τόνοι) και τα πολυμερή με 15% (5,4 εκατομμύρια τόνοι), ενώ τα εξειδικευμένα χημικά (specialty chemicals) εμφανίζουν μικρότερες απώλειες της τάξης του 5% (2,0 εκατομμύρια τόνοι).
Πίεση στα Πετροχημικά και Γεωγραφική Κατανομή
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στις μονάδες ατμοπυρόλυσης (steam crackers), οι οποίες αποτελούν τη βάση της χημικής παραγωγής. Η έκθεση καταγράφει το κλείσιμο εννέα τέτοιων μονάδων, γεγονός που μεταφράζεται σε καθαρή μείωση της δυναμικότητας κατά 16% σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο, καθώς όλες οι εν λόγω μονάδες βρίσκονται εντός ολοκληρωμένων χημικών συμπλεγμάτων (clusters), θέτοντας σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα βιομηχανιών που εξαρτώνται από αυτές. Η δομική αυτή αλλαγή υποδηλώνει ότι η πίεση δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα εργοστάσια αλλά επηρεάζει ολόκληρα βιομηχανικά οικοσυστήματα.
Σε επίπεδο χωρών, τα κλεισίματα εκτείνονται σε όλη την Ευρώπη, ωστόσο το μεγαλύτερο βάρος σηκώνουν οι παραδοσιακά ισχυρές βιομηχανικές χώρες. Η Γερμανία καταγράφει τις μεγαλύτερες απώλειες με 8,8 εκατομμύρια τόνους (25% του συνόλου), ακολουθούμενη από την Ολλανδία με 7,2 εκατομμύρια τόνους (20%). Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ολλανδία υπερ-εκπροσωπείται στα κλεισίματα σε σχέση με το μέγεθος της βιομηχανίας της, το οποίο αντιστοιχεί περίπου στο 9% των πωλήσεων στην ΕΕ. Σημαντικές απώλειες καταγράφονται επίσης στο Ηνωμένο Βασίλειο (4,5 εκατομμύρια τόνοι), στη Γαλλία (3,9 εκατομμύρια τόνοι) και στην Ιταλία (2,5 εκατομμύρια τόνοι).
Επιπτώσεις στην Απασχόληση και Αιτίες Κλεισιμάτων
Οι συνέπειες στην αγορά εργασίας είναι άμεσες και εκτεταμένες. Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου 20.000 άμεσες θέσεις εργασίας έχουν χαθεί ή κινδυνεύουν άμεσα λόγω των ανακοινωθέντων κλεισιμάτων. Ωστόσο, ο αντίκτυπος πολλαπλασιάζεται αν συνυπολογιστούν οι έμμεσες θέσεις εργασίας, οι οποίες εκτιμώνται σε περίπου 89.000 σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Γερμανία βιώνει τις σοβαρότερες κοινωνικές επιπτώσεις, με περίπου 34.000 επηρεαζόμενες θέσεις (άμεσες και έμμεσες), αριθμός που αντιστοιχεί στο 31% του συνόλου των χαμένων θέσεων εργασίας στον κλάδο πανευρωπαϊκά.
Ως κυρίαρχη αιτία για τα κλεισίματα αναφέρεται η έλλειψη ανταγωνιστικότητας στο κόστος ενέργειας. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύεται ως ο βασικός λόγος στο 49% των ανακοινώσεων, επιβεβαιώνοντας το πρόβλημα που δημιουργεί το υψηλό ενεργειακό κόστος για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Δεύτερος σημαντικότερος παράγοντας είναι η χαμηλή ζήτηση (19%), ενώ ακολουθούν η υπερπροσφορά (9%) και οι ρυθμιστικοί παράγοντες (8%). Η κυριαρχία του ενεργειακού κόστους ως αιτίας είναι συνεπής σε όλους τους υπο-κλάδους, από τα βασικά χημικά έως τα εξειδικευμένα προϊόντα.
Κατακόρυφη Πτώση στις Νέες Επενδύσεις
Στον αντίποδα των κλεισιμάτων, οι επιβεβαιωμένες επενδύσεις ακολουθούν φθίνουσα πορεία, αδυνατώντας να αναπληρώσουν το χαμένο έδαφος. Η ετήσια δυναμικότητα των νέων επενδύσεων κατέρρευσε από 2,7 εκατομμύρια τόνους το 2022 σε μόλις 0,3 εκατομμύρια τόνους το 2025, σημειώνοντας μείωση 86% μόνο κατά το τελευταίο έτος. Συνολικά, για την περίοδο 2022-2025, οι επιβεβαιωμένες επενδύσεις προσθέτουν μόλις 7 εκατομμύρια τόνους δυναμικότητας, ποσό που αντιστοιχεί στο 2% της παραγωγής, ενώ υπάρχουν και επιπλέον 5 εκατομμύρια τόνοι που έχουν ανακοινωθεί αλλά δεν έχουν επιβεβαιωθεί επίσημα.
Η οικονομική αξία των επενδύσεων (CAPEX) παρουσιάζει επίσης δραματική μείωση. Από τα 7,6 δισεκατομμύρια ευρώ (7,6 δισ. €) το 2022, οι επενδυτικές δαπάνες συρρικνώθηκαν στα 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ (1,5 δισ. €) το 2025, μια πτώση της τάξης του 81%. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η Γερμανία, παρόλο που διαθέτει τη μεγαλύτερη χημική βιομηχανία στην Ευρώπη, υστερεί σε επενδυτικές δαπάνες με 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ (1,4 δισ. €), βρισκόμενη πίσω από τη Γαλλία (1,7 δισ. €) και την Ολλανδία (1,5 δισ. €). Το Βέλγιο αποτελεί εξαίρεση, συγκεντρώνοντας το 36% της νέας δυναμικότητας (2,4 εκατομμύρια τόνοι).
Θεματικοί Άξονες και Καθαρό Αποτέλεσμα
Οι επενδύσεις που υλοποιούνται εστιάζουν κυρίως σε τρεις στρατηγικούς άξονες: την αλυσίδα αξίας των μπαταριών (1,9 δισ. €, 14%), τη μείωση των εκπομπών (1,9 δισ. €, 14%) και την ανακύκλωση (1,5 δισ. €, 11%). Παρά τη σημασία τους για την πράσινη μετάβαση, οι επενδύσεις αυτές δεν επαρκούν ποσοτικά για να αντισταθμίσουν τη συρρίκνωση. Τα πετροχημικά, αν και προσελκύουν το 59% του όγκου των επενδύσεων (3,8 εκατομμύρια τόνοι), δεν καλύπτουν τη μαζική απόσυρση δυναμικότητας του κλάδου που φτάνει τους 17,8 εκατομμύρια τόνους.
Το τελικό ισοζύγιο για την ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία είναι έντονα αρνητικό. Η σύγκριση μεταξύ κλεισιμάτων και επιβεβαιωμένων επενδύσεων αποκαλύπτει μια καθαρή μείωση της παραγωγικής δυναμικότητας κατά 30,2 εκατομμύρια τόνους. Η ανισορροπία αυτή είναι εμφανής σε όλες τις μεγάλες αγορές, με τη Γερμανία να καταγράφει καθαρό έλλειμμα 8,0 εκατομμύρια τόνους και την Ολλανδία 6,9 εκατομμύρια τόνους. Το Βέλγιο είναι η μόνη χώρα με οριακά θετικό πρόσημο (+0,1 Mt), ενώ τομείς όπως τα πετροχημικά και τα ανόργανα χημικά βυθίζονται σε δομική συρρίκνωση.
