Την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου στις 19:00, στο χώρο ETERON, το πολιτικό κόμμα ΚΟΣΜΟΣ διοργάνωσε εκδήλωση με θέμα την Ενεργειακή Φτώχεια, ένα φαινόμενο που πλήττει σχεδόν 2 εκατομμύρια Έλληνες, αλλά παραμένει συχνά αόρατο στο δημόσιο διάλογο. Με τίτλο «Ζεστά Σπίτια, Χαμηλότεροι Λογαριασμοί», η εκδήλωση φιλοξένησε εκπροσώπους παραγωγικών και συλλογικών φορέων, ενώ υπήρξε δυνατότητα διαδικτυακής παρακολούθησης.
Η Ενεργειακή Φτώχεια: Η Άλλη Όψη της Κρίσης
Όταν ακούμε τη λέξη «φτώχεια», συχνά δυσκολευόμαστε να δούμε τον εαυτό μας μέσα σε αυτήν. Έτσι συμβαίνει και με την ενεργειακή φτώχεια: πολλοί την αναγνωρίζουν μόνο όταν φτάσει στο τέλμα, όταν κοπεί το ρεύμα. Στην πραγματικότητα, όμως, αρχίζει πολύ νωρίτερα και μοιάζει ανησυχητικά με την καθημερινότητα χιλιάδων συμπολιτών μας.
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης στην ενεργειακή φτώχεια, με το 19% του πληθυσμού, σχεδόν 2 εκατομμύρια άνθρωποι, να αδυνατεί να ζεστάνει επαρκώς το σπίτι του. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και κατατάσσει τη χώρα μας δίπλα στη Βουλγαρία, την Πορτογαλία και την Ισπανία στις πλέον δυσμενείς θέσεις.
Αλλά αυτοί οι αριθμοί δεν λένε ολόκληρη την ιστορία. Το 25% των ελληνικών νοικοκυριών βρίσκεται σε ενεργειακή ευαλωτότητα, ενώ το 33% του πληθυσμού έχει καθυστερήσεις στην πληρωμή λογαριασμών κοινής ωφέλειας. Στα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα, το ποσοστό των καθυστερήσεων πληρωμών φτάνει το εκπληκτικό 67%.
Όταν το Άνοιγμα του Διακόπτη Γίνεται Δίλημμα
Ζούμε σε ενεργειακή φτώχεια όταν το άνοιγμα του διακόπτη του καλοριφέρ δεν είναι πια αυτονόητο, αλλά μια απόφαση φορτισμένη με άγχος και ενοχές. Γιατί ξέρουμε ότι ο επόμενος λογαριασμός θα μας στερήσει τρόφιμα, φάρμακα ή άλλες βασικές ανάγκες. Αυτός είναι ο επίσημος ορισμός της ενεργειακής φτώχειας που αναγνωρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ζούμε σε ενεργειακή φτώχεια όταν οι λογαριασμοί ρεύματος και φυσικού αερίου συσσωρεύονται και γίνονται μόνιμη πηγή φόβου για διακοπές παροχής, για χρέη, για οικονομική ασφυξία που δεν φαίνεται να έχει τέλος.
Ζούμε σε ενεργειακή φτώχεια όταν τον χειμώνα αποφεύγουμε να ζεστάνουμε το σπίτι, παρότι ξέρουμε ότι το κρύο επιβαρύνει την υγεία μας και των παιδιών μας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνδέει τις συνθήκες αυτές με σοβαρούς κινδύνους: αναπνευστικές λοιμώξεις, καρδιαγγειακά επεισόδια, εγκεφαλικά, ακόμα και ατυχήματα λόγω μειωμένης επιδεξιότητας από το κρύο.
Θερινή Ενεργειακή Φτώχεια
Αλλά η ενεργειακή φτώχεια δεν είναι πια μόνο χειμωνιάτικο φαινόμενο. Το 34% των ελληνικών νοικοκυριών δηλώνει ότι δεν μπορεί να δροσιστεί επαρκώς το καλοκαίρι, ενώ για τα πιο φτωχά στρώματα το ποσοστό αγγίζει το 50%. Στους καύσωνες που έχουν γίνει η νέα κανονικότητα, δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν ούτε ανεμιστήρα χωρίς δεύτερη σκέψη. Το air condition θεωρείται πολυτέλεια που «δεν αντέχεται».
Έρευνα της Greenpeace και του Ελληνικού Ινστιτούτου Παθητικού Κτιρίου το καλοκαίρι του 2024 έδειξε ότι οι εσωτερικές θερμοκρασίες σε σπίτια χωρίς μόνωση έφτασαν τους 32-34°C, ακόμη και μετά το τέλος του καύσωνα. Το καλοκαίρι δεν είναι πια ξεκούραση, αλλά εξάντληση που επηρεάζει την υγεία, τη δουλειά, το διάβασμα των παιδιών.
Οι Κρυφές Όψεις της Φτώχειας
Ζούμε σε ενεργειακή φτώχεια όταν περιορίζουμε το ζεστό νερό, όχι από οικολογική επιλογή, αλλά από ανάγκη. Η καθημερινή υγιεινή γίνεται υπολογισμός, μια ακόμη πηγή στρες.
Ζούμε σε ενεργειακή φτώχεια όταν αναγκαζόμαστε να διαλέξουμε ποια δωμάτια θα ζεστάνουμε ή θα δροσίσουμε και ποια θα μείνουν κλειστά, δημιουργώντας έναν μικρό, περιορισμένο «ζωτικό χώρο» μέσα στο ίδιο μας το σπίτι. Αυτή η πρακτική περιγράφεται διεθνώς ως «κρυφή ενεργειακή φτώχεια» αθέατη από τα στατιστικά, αλλά βαθιά χαραγμένη στην καθημερινότητα.
Το 80% των ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών αναγκάζεται να κόψει από παντού: 7 στους 10 περιορίζουν τη θέρμανση και το ρεύμα, 1 στους 2 περιορίζει το ζεστό νερό, 6 στους 10 μειώνουν τις αγορές τροφίμων, και 7 στους 10 περικόπτουν δαπάνες για ένδυση, υπόδηση και ψυχαγωγία.
Η Δομική Διάσταση του Προβλήματος
Η ενεργειακή φτώχεια δεν είναι μόνο ζήτημα χαμηλών εισοδημάτων. Η Ελλάδα υπολείπεται του μέσου όρου της ΕΕ στην αναβάθμιση της ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών, παρά την εκταμίευση ειδικών κονδυλίων τα τελευταία δέκα χρόνια. Πολλά σπίτια εξακολουθούν να διαθέτουν παλιές ξύλινες κορνίζες, ανεπαρκή μόνωση και συστήματα θέρμανσης που αυξάνουν την κατανάλωση ενέργειας.
Ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η προσέγγιση είναι να επενδύονται συστηματικά σε προγράμματα που μειώνουν τις ενεργειακές ανάγκες και προστατεύουν τα νοικοκυριά, κατά την ενεργειακή κρίση η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε να εστιάσει σχεδόν αποκλειστικά σε προσωρινές καταναλωτικές επιδοτήσεις. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι τέτοια μέτρα χρησιμεύουν μόνο ως βραχυπρόθεσμες λύσεις, ειδικά καθώς οι ενεργειακές δαπάνες συνεχίζουν να αυξάνονται.
Ο ΚΟΣΜΟΣ, Πράσινη Μετάβαση με Κοινωνική Δικαιοσύνη
Αντίθετα με την παραδοσιακή αντίληψη που χωρίζει την περιβαλλοντική προστασία από τα κοινωνικά ζητήματα, ο ΚΟΣΜΟΣ υποστηρίζει ότι η πράσινη μετάβαση είναι αλληλένδετη με την κοινωνική συνοχή και την πρόσβαση όλων σε καθαρή ενέργεια, υγεία, παιδεία, αξιοπρεπή εργασία και στέγη.
Στην εκδήλωση, εκπρόσωποι παραγωγικών και συλλογικών φορέων συζήτησαν λύσεις που συνδυάζουν την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών με την κοινωνική προστασία, τη μείωση των λογαριασμών με την προστασία του περιβάλλοντος, την πράσινη τεχνολογία με την προσιτότητα για όλους.
Από τη Σιωπή στον Διάλογο
Όπως πλέον μιλάμε ανοιχτά για το κόστος των τροφίμων, έτσι χρειάζεται να μιλάμε και για την ενεργειακή φτώχεια. Να την αναγνωρίσουμε, για να μπορέσουμε να διεκδικήσουμε τις λύσεις που μας αξίζουν.
Αυτά δεν γράφονται για κάποιους «άλλους». Γράφονται για εμάς, για τους ανθρώπους γύρω μας, για τις οικογένειές μας. Για τον γείτονα που κρατά το θερμοστάτη στους 16 βαθμούς μέσα στο χειμώνα. Για τη συνάδελφο που έρχεται στη δουλειά νωρίς το καλοκαίρι για να δροσιστεί στο air condition του γραφείου. Για την ηλικιωμένη που ζει σε ένα δωμάτιο του σπιτιού της γιατί δεν αντέχει να ζεστάνει τα άλλα.
Η ενεργειακή φτώχεια δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι η πραγματικότητα που βιώνουν εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες μας κάθε μέρα. Και όσο παραμένει αθέατη, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η αντιμετώπισή της.
Ο Διάλογος που Χρειάζεται η Εποχή
Η πρωτοβουλία του ΚΟΣΜΟΥ να φέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ενεργειακής φτώχειας με τέτοια σαφήνεια και ευαισθησία αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη πολιτική φιλοσοφία: ότι η πολιτική δεν πρέπει να περιορίζεται σε αφηρημένους στόχους και γενικόλογες δηλώσεις, αλλά να αγγίζει τα πραγματικά, καθημερινά προβλήματα των πολιτών.
Σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση και η κοινωνική ανισότητα συχνά παρουσιάζονται ως αντιφατικές προτεραιότητες, ο ΚΟΣΜΟΣ επιμένει να δείχνει ότι η λύση βρίσκεται ακριβώς στη σύνδεσή τους. Δεν μπορεί να υπάρξει αποτελεσματική πράσινη μετάβαση χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη, όπως δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική κοινωνική πρόοδος σε έναν πλανήτη που καταρρέει.
Η εκδήλωση «Ζεστά Σπίτια, Χαμηλότεροι Λογαριασμοί» είναι κάτι περισσότερο από μια συζήτηση για την ενεργειακή φτώχεια. Είναι ένα κάλεσμα για έναν νέο τύπο πολιτικού διαλόγου έναν διάλογο που δεν φοβάται να ονομάζει τα πράγματα με το όνομά τους, που δεν κρύβεται πίσω από τεχνοκρατικές λύσεις, που αναγνωρίζει την αξιοπρέπεια και τις ανάγκες κάθε πολίτη.
Σε μια χώρα όπου σχεδόν 2 εκατομμύρια άνθρωποι παγώνουν το χειμώνα και ψήνονται το καλοκαίρι μέσα στα σπίτια τους, αυτός ο διάλογος δεν είναι πολυτέλεια είναι αναγκαιότητα. Και το γεγονός ότι ένα πολιτικό κόμμα όπως ο ΚΟΣΜΟΣ τον φέρνει στο επίκεντρο, δείχνει ότι υπάρχει ελπίδα για μια πολιτική που πραγματικά υπηρετεί τον άνθρωπο και τον πλανήτη ταυτόχρονα.
Η πρόκληση τώρα είναι να μετατραπεί αυτός ο διάλογος σε συγκεκριμένες πολιτικές, σε πραγματικές λύσεις, σε ζεστά σπίτια και χαμηλότερους λογαριασμούς για όσους τα έχουν απελπιστικά ανάγκη. Γιατί στο τέλος, η αξία κάθε πολιτικής δράσης δεν μετριέται σε λόγια, αλλά στις ζωές που αλλάζει.
