Στις κορυφογραμμές του Πάρνωνα, εκεί όπου η φύση παρέμεινε ανέγγιχτη για αιώνες, σήμερα ηχούν τα βαριά μηχανήματα. Εκσκαφείς και μπουλντόζες ξεσχίζουν παρθένα δάση στις περιοχές του Κοσμά και της Ζάβιτσας, ανοίγοντας δρόμους στο επιβλητικό βουνό που χωρίζει την Αρκαδία από τη Λακωνία. Ο λόγος; Η κατασκευή γιγάντιων αιολικών πάρκων στο πλαίσιο των έργων «Κούκουρας» και «Μοριάς».
Αυτό που παρουσιάζεται ως «πράσινη επένδυση» και «ενεργειακή μετάβαση», μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα οικολογικό παράδοξο: πώς καταστρέφουμε ένα Απόθεμα Βιοσφαίρας που αναγνωρίστηκε πρόσφατα από την UNESCO, με το πρόσχημα της προστασίας του περιβάλλοντος;
Η Επιστημονική Καταγγελία: Χάνουμε τη Φύση για 4% Απόδοση
Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Βασιλική Κατή, έχει δώσει την απάντηση μέσα από την πρωτοποριακή της έρευνα για τα «Απάτητα Βουνά». Τα ευρήματά της είναι συγκλονιστικά: οι ίδιες εταιρείες θα μπορούσαν να εγκαταστήσουν τις ανεμογεννήτριες σε ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις, σε χαμηλότερα υψόμετρα ή κοντά σε υφιστάμενα οδικά δίκτυα, χάνοντας μόλις το 4% της ενεργειακής τους απόδοσης.
«Για ένα ποσοστό τόσο μικρό, επιλέγεται η οριστική καταστροφή οικοσυστημάτων που χρειάστηκαν αιώνες για να δημιουργηθούν», επισημαίνει η έρευνα. Η διάνοιξη δρόμων σε απρόσιτες περιοχές λειτουργεί ως «κερκόπορτα» για τη διάβρωση του εδάφους, την αλλοίωση του μικροκλίματος και την καταστροφή της σπάνιας ορνιθοπανίδας που φιλοξενεί το βουνό.
saveparnonas
Ενέργεια που… Δεν Χρειάζεται Κανείς
Το πιο ειρωνικό στοιχείο της υπόθεσης; Η ενέργεια που θα παραχθεί είναι πολύ πιθανό να μην καταλήξει πουθενά. Το ελληνικό ηλεκτρικό δίκτυο, ήδη γερασμένο και κορεσμένο, «πέταξε» το 2025 το 8% της συνολικής παραγωγής ανανεώσιμων πηγών μέσω περικοπών, καθώς δεν είχε τη χωρητικότητα να τη διαχειριστεί.
Γιατί λοιπόν επιμένουμε να καταστρέφουμε τις κορυφές του Πάρνωνα για ενέργεια που το σύστημα δεν μπορεί να απορροφήσει;
Η απάντηση βρίσκεται στη ροή του χρήματος. Τα έργα αυτά χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τους εργολάβους, το πραγματικό κέρδος βρίσκεται στην ίδια την κατασκευή, ανεξάρτητα από το αν η παραγόμενη ενέργεια θα χρησιμοποιηθεί ποτέ. Ευρωπαϊκά κονδύλια που προορίζονταν για την προστασία του περιβάλλοντος καταλήγουν να χρηματοδοτούν την υποβάθμισή του.
Το Greenwashing των Τεχνολογικών Γιγάντων
Στην εξίσωση εμπλέκονται και διεθνείς κολοσσοί. Μέσω συμβολαίων αγοράς ενέργειας (PPA), τέτοιες εταιρείες «αγοράζουν» στα χαρτιά την ενέργεια από τον Πάρνωνα, ώστε να ισχυριστούν ότι τα data centers τους λειτουργούν με 100% ανανεώσιμες πηγές.
Το αποτέλεσμα; Η κολοσσοί κερδίζουν ένα «πράσινο φωτοστέφανο» για τους δείκτες ESG της, ενώ στην πραγματικότητα μπουλντόζες ισοπεδώνουν ένα ελληνικό βουνό-σύμβολο. Η καταστροφή ενός Αποθέματος Βιοσφαίρας της UNESCO δεν μπορεί να αποτελεί το τίμημα για το μάρκετινγκ μιας πολυεθνικής.
saveparnonas
Η Αντίσταση των Κατοίκων
Απέναντι σε αυτή την επέλαση, οι κάτοικοι του Πάρνωνα και το κίνημα «Save Parnonas» αρνούνται να παραδοθούν. Οι άνθρωποι του Κοσμά, του Λεωνιδίου, του Αγίου Πέτρου και της Σπάρτης δεν είναι «αντιδραστικοί» ή «αρνητές της προόδου», όπως συχνά τους κατηγορούν.
Είναι απλά εκείνοι που γνωρίζουν καλύτερα από οποιονδήποτε ότι η αξία του βουνού τους δεν μετριέται σε κιλοβατώρες. Η καθαρότητα των πηγών, η σπανιότητα της χλωρίδας, ο ορεινός τουρισμός και η ποιότητα ζωής που προσφέρει ο Πάρνωνας δεν έχουν τιμή στα spreadsheets των εργολάβων.
«Ζητάμε το αυτονόητο», λένε οι τοπικές κοινότητες. «Σεβασμό στη διεθνή δέσμευση προστασίας της UNESCO και εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας». Η αντίστασή τους δεν είναι μόνο για το σήμερα, είναι μια πράξη ευθύνης απέναντι στις επόμενες γενιές.
Κλιματική Κρίση vs Κρίση Βιοποικιλότητας. Μια Ψευδοδιαμάχη
Η κλιματική κρίση και η κρίση της βιοποικιλότητας είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις τη μία καταστρέφοντας την άλλη. Η φύση αποτελεί την ισχυρότερη άμυνά μας απέναντι στην κλιματική αλλαγή, ο κατακερματισμός της την καθιστά πιο ευάλωτη σε πυρκαγιές και πλημμύρες.
Η λύση δεν βρίσκεται στα φαραωνικά έργα στις κορυφές των βουνών, αλλά στην εξοικονόμηση ενέργειας, στα φωτοβολταϊκά στις στέγες, στις ενεργειακές κοινότητες και στον εκσυγχρονισμό του δικτύου. Τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης πρέπει να κατευθυνθούν στην αποθήκευση ενέργειας και την αναβάθμιση των υποδομών, ώστε να μην πηγαίνει χαμένη η ενέργεια που ήδη παράγουμε.
Η Ευρώπη Οφείλει να Απαντήσει
Περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικοί φορείς καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει άμεσα τα έργα «Κούκουρας» και «Μοριάς» για πιθανή παραβίαση της Οδηγίας για τους Οικοτόπους. Τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων δεν μπορούν να χρηματοδοτούν την καταστροφή της ελληνικής βιοποικιλότητας.
Ο Πάρνωνας ανήκει στις επόμενες γενιές, όχι στους εργολάβους των επιδοτήσεων και στα τμήματα δημοσίων σχέσεων των τεχνολογικών κολοσσών. Η σωτηρία του είναι μια μάχη για την ίδια την αξιοπρέπεια της χώρας.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί με την αυτοκτονία της βιοποικιλότητας. Όταν καταστρέφουμε τα τελευταία παρθένα βουνά μας για να παράγουμε ενέργεια που το δίκτυο δεν αντέχει, δεν κάνουμε οικολογία — κάνουμε βιομηχανικό βανδαλισμό.
Αν επιτρέψουμε να «πεθάνει» ο Πάρνωνας κάτω από τις ερπύστριες, θα έχουμε επιτρέψει να χαθεί ένα κομμάτι της εθνικής μας ψυχής. Η φύση δεν είναι εμπόρευμα. Είναι το σπίτι μας. Και το σπίτι μας δεν το κατεδαφίζουμε για να φτιάξουμε έναν «πράσινο» καθρέφτη.
Το ρεπορτάζ βασίζεται σε επιστημονικές έρευνες, δημόσια διαθέσιμα στοιχεία για τα έργα ΑΠΕ στον Πάρνωνα και μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής. Οι θέσεις που διατυπώνονται αντικατοπτρίζουν την αυξανόμενη ανησυχία της επιστημονικής κοινότητας και των τοπικών κοινωνιών για τον τρόπο υλοποίησης της ενεργειακής μετάβασης στη χώρα.
