Η Ευρώπη του 2026 δεν μοιάζει σε τίποτα με την ήπειρο που γνωρίζαμε πριν από την ενεργειακή κρίση.
Οι πολίτες της, έχοντας βιώσει την αβεβαιότητα των τιμών και τις γεωπολιτικές αναταράξεις, στέλνουν σήμερα ένα ηχηρό μήνυμα στις Βρυξέλλες: η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι πλέον μια θεωρητική συζήτηση για το κλίμα, αλλά ένα ζήτημα επιβίωσης, δικαιοσύνης και οικονομικής σταθερότητας.
Mέσα από τα πρόσφατα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου διακρίνουμε τρεις κεντρικούς πυλώνες που θα καθορίσουν την πολιτική ατζέντα των επόμενων ετών.
1. Το Τέλος της Ανοχής στην Ενεργειακή Ασάφεια
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές των πρόσφατων ερευνών Flash Eurobarometer 566 είναι η στροφή του ενδιαφέροντος προς τα δικαιώματα του καταναλωτή. Οι Ευρωπαίοι πολίτες δεν ζητούν απλώς χαμηλότερες τιμές, αλλά διαφάνεια. Το 34% των ερωτηθέντων απαιτεί μεγαλύτερη σαφήνεια στους λογαριασμούς ενέργειας, ενώ ένα αντίστοιχο ποσοστό ζητά αυστηρότερη προστασία από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, όπως το επιθετικό τηλεμάρκετινγκ. Η ανάγκη για έλεγχο της κατανάλωσης μέσω ψηφιακών εργαλείων (monitoring tools) αναδεικνύεται σε κυρίαρχη τάση, καθώς ο πολίτης επιδιώκει πλέον να γίνει «διαχειριστής» της δικής του ενέργειας.
2. Κοινωνική Αλληλεγγύη: Η Ασπίδα κατά της Ενεργειακής Φτώχειας
Η ενεργειακή φτώχεια παραμένει η «ανοιχτή πληγή» της Γηραιάς Ηπείρου. Σύμφωνα με το Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 555, το 53% των πολιτών θεωρεί ότι η κορυφαία προτεραιότητα της ΕΕ πρέπει να είναι η στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών. Η προσιτή τιμή αναδεικνύεται ως η σημαντικότερη έννοια της ενεργειακής πολιτικής. Είναι σαφές ότι η κοινωνία δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια «πράσινη» μετάβαση που θα αφήνει πίσω της κρύα σπίτια και απλήρωτους λογαριασμούς.
3. Η Ενεργειακή Ανεξαρτησία ως Εθνική και Συλλογική Ασφάλεια
Παρά τις οικονομικές πιέσεις, η υποστήριξη στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) παραμένει ακλόνητη. Πάνω από 8 στους 10 Ευρωπαίους (85%) επιθυμούν μαζικές επενδύσεις σε αιολική και ηλιακή ενέργεια. Το κίνητρο εδώ είναι διπλό: από τη μία η προστασία του κλίματος και από την άλλη η ασφάλεια. Η απεξάρτηση από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, ειδικά μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, θεωρείται πλέον από τους πολίτες ως ο μόνος δρόμος για τη διασφάλιση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας.
Το κυριότερο συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάλυση των δεδομένων είναι ότι η ενεργειακή πολιτική έχει μετατραπεί σε πολιτική κοινωνικής συνοχής. Οι πολίτες είναι έτοιμοι να αλλάξουν τις συνήθειές τους, όπως αποδεικνύει το 77% που λαμβάνει προσωπικά μέτρα εξοικονόμησης, αλλά απαιτούν από το κράτος και την ΕΕ να εγγυηθούν δύο πράγματα: προστασία των αδυνάμων και διαφάνεια στην αγορά.
Η «λευκή επιταγή» προς τους παρόχους ενέργειας έχει τελειώσει. Το μέλλον ανήκει σε ένα μοντέλο όπου ο καταναλωτής είναι ενημερωμένος, προστατευμένος και ενεργά συμμέτοχος στην παραγωγή ενέργειας. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να διατηρήσει την υποστήριξη των πολιτών της (η οποία αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο εντυπωσιακό 77% υπέρ του κοινού συντονισμού), οφείλει να τοποθετήσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια πάνω από τους δείκτες των χρηματιστηρίων ενέργειας.
