Σε μια κίνηση που αναδιαμορφώνει τη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών στην παγκόσμια διπλωματική σκακιέρα, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε στις 7 Ιανουαρίου 2026 προεδρικό μνημόνιο, με το οποίο δίνει εντολή για την άμεση αποχώρηση της χώρας από μια μακρά λίστα διεθνών οργανισμών, συμβάσεων και συνθηκών.
Η απόφαση αυτή αποτελεί τη συνέχεια προγενέστερου εκτελεστικού διατάγματος (Φεβρουάριος 2025), το οποίο προέβλεπε την αξιολόγηση όλων των διεθνών δεσμεύσεων των ΗΠΑ. Κατόπιν σχετικής έκθεσης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο Λευκός Οίκος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή σε αυτούς τους φορείς δεν εξυπηρετεί πλέον τις αμερικανικές προτεραιότητες.
Ποιους φορείς αφορά η απόφαση
Η λίστα των οργανισμών από τους οποίους αποχωρούν οι ΗΠΑ είναι εκτενής και χωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες:
-
Οργανισμοί εκτός ΟΗΕ: Περιλαμβάνονται φορείς για την κλιματική αλλαγή (IPCC), την ενέργεια (IRENA, Διεθνές Φόρουμ Ενέργειας), τον πολιτισμό (Βενετία Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης) και την περιβαλλοντική συνεργασία.
-
Οργανισμοί και Προγράμματα του ΟΗΕ: Η απόφαση πλήττει καίρια προγράμματα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, όπως η Σύμβαση-Πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC), το Ταμείο Πληθυσμού (UNFPA), την οντότητα για την Ισότητα των Φύλων (UN Women), καθώς και περιφερειακές οικονομικές επιτροπές για την Αφρική, τη Λατινική Αμερική και την Ασία.
Το μνημόνιο ορίζει ότι για τις οντότητες του ΟΗΕ, η «αποχώρηση» σημαίνει την πλήρη παύση της συμμετοχής ή της χρηματοδότησης, στον βαθμό που αυτό επιτρέπεται από την ισχύουσα νομοθεσία.
Η λογική της «Αμερικής Πρώτα»
Σύμφωνα με το κείμενο του Λευκού Οίκου, ο σκοπός της ενέργειας αυτής είναι η προστασία των αμερικανικών πόρων και η διασφάλιση ότι οι ΗΠΑ δεν δεσμεύονται από διεθνείς συμφωνίες που ενδέχεται να περιορίζουν την εθνική κυριαρχία ή την οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι πολλές από αυτές τις οργανώσεις δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα σε σχέση με το κόστος της αμερικανικής συμβολής.
Αναλυτικά η λίστα με τους οργανισμούς είναι:
(a) Non-United Nations Organizations:
(i) 24/7 Carbon-Free Energy Compact;
(ii) Colombo Plan Council;
(iii) Commission for Environmental Cooperation;
(iv) Education Cannot Wait;
(v) European Centre of Excellence for Countering
Hybrid Threats;
(vi) Forum of European National Highway Research Laboratories;
(vii) Freedom Online Coalition;
(viii) Global Community Engagement and Resilience Fund;
(ix) Global Counterterrorism Forum;
(x) Global Forum on Cyber Expertise;
(xi) Global Forum on Migration and Development;
(xii) Inter-American Institute for Global Change Research;
(xiii) Intergovernmental Forum on Mining, Minerals, Metals, and Sustainable Development;
(xiv) Intergovernmental Panel on Climate Change;
(xv) Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services;
(xvi) International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property;
(xvii) International Cotton Advisory Committee;
(xviii) International Development Law Organization;
(xix) International Energy Forum;
(xx) International Federation of Arts Councils and Culture Agencies;
(xxi) International Institute for Democracy and Electoral Assistance;
(xxii) International Institute for Justice and the Rule of Law;
(xxiii) International Lead and Zinc Study Group;
(xxiv) International Renewable Energy Agency;
(xxv) International Solar Alliance;
(xxvi) International Tropical Timber Organization;
(xxvii) International Union for Conservation of Nature;
(xxviii) Pan American Institute of Geography and History;
(xxix) Partnership for Atlantic Cooperation;
(xxx) Regional Cooperation Agreement on Combatting Piracy and Armed Robbery against Ships in Asia;
(xxxi) Regional Cooperation Council;
(xxxii) Renewable Energy Policy Network for the 21st Century;
(xxxiii) Science and Technology Center in Ukraine;
(xxxiv) Secretariat of the Pacific Regional Environment Programme; and
(xxxv) Venice Commission of the Council of Europe.
(b) United Nations (UN) Organizations:
(i) Department of Economic and Social Affairs;
(ii) UN Economic and Social Council (ECOSOC) — Economic Commission for Africa;
(iii) ECOSOC — Economic Commission for Latin America and the Caribbean;
(iv) ECOSOC — Economic and Social Commission for Asia and the Pacific;
(v) ECOSOC — Economic and Social Commission for Western Asia;
(vi) International Law Commission;
(vii) International Residual Mechanism for Criminal Tribunals;
(viii) International Trade Centre;
(ix) Office of the Special Adviser on Africa;
(x) Office of the Special Representative of the Secretary General for Children in Armed Conflict;
(xi) Office of the Special Representative of the Secretary-General on Sexual Violence in Conflict;
(xii) Office of the Special Representative of the Secretary-General on Violence Against Children;
(xiii) Peacebuilding Commission;
(xiv) Peacebuilding Fund;
(xv) Permanent Forum on People of African Descent;
(xvi) UN Alliance of Civilizations;
(xvii) UN Collaborative Programme on Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation in Developing Countries;
(xviii) UN Conference on Trade and Development;
(xix) UN Democracy Fund;
(xx) UN Energy;
(xxi) UN Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women;
(xxii) UN Framework Convention on Climate Change;
(xxiii) UN Human Settlements Programme;
(xxiv) UN Institute for Training and Research;
(xxv) UN Oceans;
(xxvi) UN Population Fund;
(xxvii) UN Register of Conventional Arms;
(xxviii) UN System Chief Executives Board for Coordination;
(xxix) UN System Staff College;
(xxx) UN Water; and
(xxxi) UN University.
Η απόφαση αυτή σηματοδοτεί τη μεγαλύτερη στροφή προς τον απομονωτισμό και την εθνική εσωστρέφεια στην πρόσφατη ιστορία των ΗΠΑ. Η αποχώρηση από θεμελιώδεις φορείς για το κλίμα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την παγκόσμια οικονομική συνεργασία αποδυναμώνει τους διεθνείς θεσμούς και δημιουργεί ένα κενό ισχύος στην παγκόσμια διακυβέρνηση.
Η διεθνής κοινότητα καλείται πλέον να λειτουργήσει σε ένα περιβάλλον όπου ο παραδοσιακός «εγγυητής» του πολυμερούς συστήματος αποσύρεται. Εάν αυτή η τάση συνεχιστεί, το μέλλον της παγκόσμιας συνεργασίας θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα των υπολοίπων δυνάμεων (Ευρωπαϊκή Ένωση, Κίνα, αναδυόμενες οικονομίες) να καλύψουν το χρηματοδοτικό και διπλωματικό κενό, ή από την ανάδυση ενός νέου, πιο κατακερματισμένου διεθνούς συστήματος όπου οι διμερείς συμφωνίες θα υπερισχύουν των παγκόσμιων οργανισμών.
