Σε μια κίνηση που προκαλεί έντονες συζητήσεις και πολιτικές αναταράξεις στους διαδρόμους των Βρυξελλών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε εχθές στοχευμένες αλλαγές στον κανονισμό της ΕΕ για την αποψίλωση των δασών (EUDR). Η απόφαση, η οποία ελήφθη με 405 ψήφους υπέρ, 242 κατά και 8 αποχές, σηματοδοτεί μια σημαντική υπαναχώρηση από το αρχικό χρονοδιάγραμμα που είχε τεθεί το 2023, δίνοντας στις επιχειρήσεις έναν επιπλέον χρόνο «ανάσας» για να συμμορφωθούν με τους νέους περιβαλλοντικούς κανόνες.
Τι αλλάζει: Το νέο χρονοδιάγραμμα και οι εξαιρέσεις
Η ουσία της απόφασης έγκειται στην αναβολή εφαρμογής των μέτρων. Πλέον, οι μεγάλοι φορείς εκμετάλλευσης και οι έμποροι θα κληθούν να εφαρμόσουν τον κανονισμό από τις 30 Δεκεμβρίου 2026. Για τις μικρότερες επιχειρήσεις (εκείνες με λιγότερους από 50 εργαζομένους και κύκλο εργασιών κάτω των 10 εκατ. ευρώ), το περιθώριο επεκτείνεται έως τις 30 Ιουνίου 2027.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η εισηγήτρια του Κοινοβουλίου, Christine Schneider (ΕΛΚ), υποστηρίζουν ότι η παράταση αυτή είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση μιας «ομαλής μετάβασης». Στόχος είναι να βελτιωθούν τα πληροφοριακά συστήματα υποβολής ηλεκτρονικών δηλώσεων δέουσας επιμέλειας και να αποφευχθεί ο περιττός διοικητικός φόρτος σε περιοχές όπου δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος αποψίλωσης.
Μια ακόμα σημαντική αλλαγή είναι η απλούστευση των απαιτήσεων. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις θα υποβάλλουν πλέον μια εφάπαξ δήλωση, ενώ τα έντυπα προϊόντα (βιβλία, περιοδικά) αφαιρέθηκαν εξ ολοκλήρου από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, έπειτα από πιέσεις του Κοινοβουλίου.
«Πλήγμα στην αξιοπιστία της ΕΕ» – Η οργή των Πρασίνων
Στην αντίπερα όχθη, η απόφαση αυτή προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση της ομάδας των Πρασίνων (Greens/EFA). Η εισηγήτρια και αντιπρόεδρος της ομάδας, Marie Toussaint, χαρακτήρισε τη συμφωνία «καταστροφική», καταγγέλλοντας ότι η συμμαχία του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ) με την Ακροδεξιά υπονομεύει τη δέσμευση της Ευρώπης για την προστασία του πλανήτη.
«Σε μια εποχή που η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται και οι καταβόθρες άνθρακα καταρρέουν, η αποδόμηση αυτής της νομοθεσίας είναι ανεύθυνη», δήλωσε η Toussaint.
Οι επικριτές τονίζουν ότι η αφαίρεση του τομέα των εκτυπώσεων δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο, την ώρα που η αποψίλωση για την παραγωγή χαρτοπολτού (ειδικά στην Ινδονησία) συνεχίζει να αυξάνεται. Φοβούνται, μάλιστα, ότι και άλλοι κλάδοι, όπως τα δερμάτινα είδη, θα ζητήσουν σύντομα ανάλογες «ειδικές μεταχειρίσεις».
Το περιβαλλοντικό διακύβευμα σε αριθμούς
Η ανάγκη για αυστηρή νομοθεσία παραμένει επιτακτική. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), μεταξύ 1990 και 2020 χάθηκαν 4,2 δισεκατομμύρια στρέμματα δάσους, μια έκταση μεγαλύτερη από ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είναι αξιοσημείωτο ότι η κατανάλωση εντός της ΕΕ ευθύνεται για το 10% της παγκόσμιας αποψίλωσης, με το φοινικέλαιο και τη σόγια να αποτελούν τους κύριους «ενόχους», αντιπροσωπεύοντας πάνω από τα δύο τρίτα αυτής της καταστροφής. Ο κανονισμός EUDR στοχεύει ακριβώς εκεί: στον έλεγχο προϊόντων όπως ο καφές, το κακάο, η ξυλεία και το καουτσούκ, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν προέρχονται από αποψιλωμένες εκτάσεις.
Για να τεθούν σε ισχύ οι αλλαγές, το κείμενο πρέπει τώρα να εγκριθεί επίσημα από το Συμβούλιο και να δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ πριν από το τέλος του 2025. Παράλληλα, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να υποβάλει έως τον Απρίλιο του 2026 μια έκθεση αξιολόγησης για τον διοικητικό φόρτο της νομοθεσίας, ειδικά για τους μικροκαλλιεργητές.
Η απόφαση για την αναβολή του κανονισμού EUDR αναδεικνύει την έντονη σύγκρουση μεταξύ περιβαλλοντικών στόχων και οικονομικής πραγματικότητας στην Ευρώπη του 2025. Ενώ η παράταση μπορεί να ανακουφίσει βραχυπρόθεσμα τις επιχειρήσεις και τους αγρότες από γραφειοκρατικά βάρη, δημιουργεί ένα ανησυχητικό πολιτικό ρήγμα: η υποχώρηση από τα συμφωνημένα χρονοδιαγράμματα στέλνει ένα μήνυμα αστάθειας στη διεθνή κοινότητα και κινδυνεύει να επιβραδύνει την παγκόσμια προσπάθεια για τη σωτηρία των δασών, σε μια κρίσιμη καμπή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη.
