Η ανακοίνωση του ΚΟΣΜΟΥ σχετικά με την αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» δεν μπορεί παρά να προκαλέσει έντονο προβληματισμό και ανησυχία. Αυτό που η κυβέρνηση παρουσίασε ως μια «τεχνική προσαρμογή» λίγο πριν την εκπνοή της προθεσμίας, το ΚΟΣΜΟΣ το βαφτίζει «Στρατηγική Υποχώρηση» και «ομολογία αποτυχίας του επιτελικού κράτους». Το διακύβευμα είναι τεράστιο: η θυσία της μελλοντικής ανθεκτικότητας της χώρας στον βωμό της πλασματικής και βιαστικής απορρόφησης κονδυλίων.
Η ουσία της καταγγελίας είναι ότι η κυβέρνηση, τη στιγμή που η Ελλάδα σφυροκοπάται από την κλιματική κατάρρευση, με πλημμύρες, παρατεταμένη ξηρασία και καταστροφικές πυρκαγιές, επιλέγει να «απεντάξει» ή να περικόψει δραματικά έργα που αφορούν την άμεση προστασία των πολιτών και την ενίσχυση των υποδομών. Η ανάλυση, την οποία μελέτησε και δημοσιοποίησε ο Παύλος Γερουλάνος, φέρνει στο φως μια κρυφή «Λίστα της Χαμένης Ευκαιρίας», αποδεικνύοντας το εύρος των διαγραφών και καλώντας σε μια αναγκαία συζήτηση για τη διαφάνεια και τις πραγματικές προτεραιότητες του Ταμείου.
Η «Πράσινη» Οπισθοχώρηση: Το Κόστος της Αδιαφορίας
Η πιο σοβαρή διάσταση της αναθεώρησης αφορά την Πράσινη Μετάβαση και την κλιματική προσαρμογή, δύο άξονες ζωτικής σημασίας για μια χώρα που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής.
Στον τομέα του Νερού, η κυβέρνηση εγκαταλείπει τον στόχο ολοκλήρωσης επτά (7) μεγάλων αρδευτικών έργων (κωδ. 16285). Η απένταξη αυτή αποτελεί μια de facto παραδοχή αδυναμίας, αφήνοντας τον αγροτικό κόσμο, που είναι ο πρώτος που πλήττεται, απροετοίμαστο μπροστά στο φάσμα της λειψυδρίας.
Ακόμα πιο ενδεικτική της πολιτικής επιλογής είναι η οριστική κατάργηση του εμβληματικού προγράμματος «Απόλλων» (κωδ. 16872). Το πρόγραμμα αυτό, σχεδιασμένο για να προσφέρει δωρεάν ρεύμα σε 30.000 ευάλωτα νοικοκυριά και Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης μέσω ενεργειακών κοινοτήτων, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως θεμέλιο για την Ενεργειακή Δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η διαγραφή του σημαίνει ότι χάνεται ένα ισχυρό εργαλείο για την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας.
Παράλληλα, ενόψει των ολοένα και πιο καταστροφικών καλοκαιριών, το πρόγραμμα αγοράς εναέριων μέσων Πυροπροστασίας (κωδ. 16911) υφίσταται δραματική περικοπή, αφήνοντας σύμφωνα με το ΚΟΣΜΟΣ, τη χώρα «γυμνή».
Τέλος, το πρόγραμμα «Αναβαθμίζω το σπίτι μου» (κωδ. 16401), ένα από τα πλέον δημοφιλή εργαλεία για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, υφίσταται περικοπή-σοκ της τάξης του 80%, μειούμενο από 300 εκ. € σε μόλις 60 εκ. €. Αυτή η περικοπή όχι μόνο περιορίζει τις δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας για τους πολίτες, αλλά υπονομεύει και τους ευρύτερους στόχους της χώρας για μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος.
Η Κοινωνική Εγκατάλειψη: Πλήγμα στην Υγεία και τα Παιδιά
Η αναθεώρηση δεν περιορίστηκε μόνο στον πράσινο τομέα, αλλά επεκτάθηκε και στις κοινωνικές υποδομές, φανερώνοντας, κατά το ΚΟΣΜΟΣ, μια «κοινωνική αναλγησία».
Στον τομέα της Υγείας, δύο κρίσιμα έργα τίθενται σε κίνδυνο: η ανακαίνιση 80 νοσοκομείων του ΕΣΥ (κωδ. 16795) μετατίθεται χρονικά στο «παρά πέντε» του 2026, ενώ οι Μονάδες Κατ’ Οίκον Νοσηλείας (κωδ. 16753), που θα εκσυγχρόνιζαν την πρωτοβάθμια φροντίδα, διαγράφονται πλήρως. Η αναβολή ή ακύρωση τέτοιων έργων σε ένα ήδη καταπονημένο Εθνικό Σύστημα Υγείας εγείρει τεράστια ερωτήματα για την προτεραιότητα που δίνεται στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Επιπλέον, εξαφανίστηκε ο στόχος δημιουργίας 20.000 νέων θέσεων σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, καθώς και η δημιουργία κέντρων STEM (κωδ. 16919), πλήττοντας άμεσα τη Παιδική Προστασία και την πρόσβαση των νέων παιδιών σε ποιοτική προσχολική αγωγή και σύγχρονη εκπαίδευση.
Από την Καταγγελία στην Πρόταση: Η Λύση του «Κλειδώματος»
Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι τα απενταχθέντα έργα «δεν είναι πλέον εφικτά» λόγω γραφειοκρατικών δυσκολιών ή χρονικών περιορισμών. Το ΚΟΣΜΟΣ αντιτείνει ότι πρόκειται για μια σαφή πολιτική επιλογή: προτεραιότητα σε «έργα βιτρίνας και προμήθειες» που εξυπηρετούν κεντρικούς μηχανισμούς και λίγους, έναντι της αποκεντρωμένης, κοινοτικής ανθεκτικότητας που απαιτεί «πραγματική δουλειά πεδίου» και βαθιές δομικές αλλαγές.
Ωστόσο, το ΚΟΣΜΟΣ δεν αρκείται στην καταγγελία, αλλά προχωρά σε μια ριζοσπαστική θεσμική πρόταση: ζητά «Κλείδωμα Πόρων Ανθεκτικότητας» (Resilience Lockbox).
Συγκεκριμένα, απαιτεί:
- Καμία επιστροφή πόρων: Τα ποσά που απεντάσσονται να μην χαθούν σε καταναλωτικές δαπάνες.
- Ίδρυση Εθνικού Ταμείου Κλιματικής Προσαρμογής (Resilience Lockbox): Οι «ορφανοί» πόροι να κλειδωθούν σε αυτόν τον ειδικό λογαριασμό, με αποκλειστικό σκοπό τη χρηματοδότηση έργων διαχείρισης νερού, δασοπροστασίας και ενεργειακής αυτονομίας των δήμων.
- Fast-Track Διαδικασίες για την Τοπική Αυτοδιοίκηση: Άμεση χρηματοδότηση των Δήμων, παρακάμπτοντας τη γραφειοκρατία των κεντρικών υπουργείων που, όπως αποδεικνύεται, απέτυχαν στον αρχικό σχεδιασμό και την υλοποίηση.
Η αναθεώρηση του «Ελλάδα 2.0» αποτελεί ένα κρίσιμο πολιτικό και αναπτυξιακό ορόσημο. Οι διαγραφές και οι περικοπές σε στρατηγικά έργα κλιματικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας, όπως η ύδρευση, η πυροπροστασία και η δημόσια υγεία, μεταφράζονται σε μια «παραίτηση από το μέλλον της χώρας», όπως διατείνεται το ΚΟΣΜΟΣ.
Η πρόταση του ΚΟΣΜΟΥ για τη δημιουργία ενός «Εθνικού Ταμείου Κλιματικής Προσαρμογής (Resilience Lockbox)» αναδεικνύει την ανάγκη για ριζική αλλαγή φιλοσοφίας: από κεντρικό, αποτυχημένο σχεδιασμό σε αποκεντρωμένη, άμεση χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την οικοδόμηση πραγματικής ανθεκτικότητας στην πρώτη γραμμή, εκεί όπου η κλιματική κρίση χτυπά πιο σκληρά.
Η διαφύλαξη αυτών των πόρων και η διοχέτευσή τους σε συγκεκριμένα έργα προσαρμογής είναι πλέον η ύστατη ευκαιρία για να ανακτήσει η χώρα τη χαμένη δυναμική της.
