Αυτό που συμβαίνει τις τελευταίες ημέρες στις Βρυξέλλες δεν είναι απλώς «απλοποίηση». Είναι υπαναχώρηση.
Η Ευρώπη, υπό την πίεση των μαζικών αγροτικών κινητοποιήσεων και της γενικότερης ανησυχίας για την ανταγωνιστικότητα, φαίνεται να κάνει ένα στρατηγικό «βήμα πίσω» από τις φιλόδοξες δεσμεύσεις της Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal). Η πρόσφατη νομοθετική παρέμβαση της Επιτροπής, που οι κριτικοί αποκαλούν «Περιβαλλοντική Omnibus», δεν είναι μια απλή τεχνική αναθεώρηση, αλλά ένα σαφές μήνυμα: οι περιβαλλοντικοί στόχοι μπαίνουν στον πάγο, όσο πλησιάζουν οι κάλπες.
Η «Σκούπα» της Επιτροπής και το Νέο Αφήγημα
Η επίσημη θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι πως η νέα δέσμη μέτρων αποσκοπεί στη μείωση της γραφειοκρατίας και στην απλοποίηση των διαδικασιών για τις επιχειρήσεις και τους αγρότες. Αυτή η «Omnibus» νομοθεσία, όπως έχει ονομαστεί, έρχεται να αναμορφώσει κεντρικές ρυθμίσεις της Ε.Ε., από τις υποχρεώσεις εταιρικής βιωσιμότητας (ESG) μέχρι, όπως φοβούνται πολλοί, την ίδια τη δέσμευση για την αποκατάσταση της φύσης.
Στην πράξη, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι επιδιώκει να εξορθολογίσει τις απαιτήσεις αναφοράς και συμμόρφωσης, ειδικά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), ώστε να μην επιβαρύνεται υπερβολικά η ανταγωνιστικότητα.
Αυτό το νέο αφήγημα δεν είναι άστοχο. Είναι αλήθεια ότι η γραφειοκρατία έχει πνίξει τους αγρότες και τις μικρές επιχειρήσεις. Είναι αλήθεια ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει σε ανταγωνιστικότητα από άλλες ηπείρους που δεν έχουν τόσο αυστηρά περιβαλλοντικά πρότυπα. Ωστόσο, η λύση που επιλέγεται δημιουργεί δύο τεράστια προβλήματα:
-
Αποδυναμώνει τη νομοθεσία: Αντί να δοθεί στήριξη και χρηματοδότηση στους αγρότες για να υιοθετήσουν πράσινες πρακτικές (όπως η πρόταση του ΚΟΣΜΟΣ για «Αγροδιατροφική Συμφωνία»), η Επιτροπή επιλέγει να χαλαρώσει τους κανόνες.
-
Δημιουργεί νομική ασάφεια: Το να αλλάζεις βασικούς κανονισμούς εν μέσω της εφαρμογής τους, προκαλεί σύγχυση στις αγορές και τους επενδυτές που έχουν ήδη δεσμευθεί σε πιο αυστηρά πρότυπα.
Η Καταγγελία των Πράσινων: «Δώρο στους Ρυπαίνοντες»
Η αντίδραση της πολιτικής ομάδας των Πράσινων/Ευρωπαϊκής Ελεύθερης Συμμαχίας (Greens/EFA) είναι κατηγορηματική και αφήνει ελάχιστα περιθώρια παρερμηνείας: «Η Επιτροπή ξηλώνει την περιβαλλοντική νομοθεσία για να ευχαριστήσει τους ρυπαίνοντες»
Σύμφωνα με τους Πράσινους, η Επιτροπή, αντί να υπερασπιστεί τον πυρήνα της Πράσινης Συμφωνίας, ενδίδει στις πιέσεις του μεγάλου επιχειρηματικού κεφαλαίου και των λόμπι που αντιστέκονται στη μετάβαση.
Η ανησυχία τους εστιάζεται κυρίως:
-
Στο Νόμο για την Αποκατάσταση της Φύσης (Nature Restoration Law): Οι Πράσινοι φοβούνται ότι η «Omnibus» θα υπονομεύσει τη δουλειά που έγινε για τον Νόμο, ο οποίος αποτελεί κεντρικό πυλώνα της στρατηγικής της Ε.Ε. για τη βιοποικιλότητα. Οποιαδήποτε αλλαγή που επιτρέπει «επιταχυνόμενες διαδικασίες» χωρίς ενδελεχή περιβαλλοντική διερεύνηση, δίνει ουσιαστικά μια «λευκή επιταγή» για καταστροφή.
-
Στην αναθεώρηση της ΚΑΠ: Ενώ η Επιτροπή υπόσχεται δίκαιο εισόδημα στους αγρότες και χαλάρωση κανόνων για τους μικρούς, οι Πράσινοι βλέπουν την υποχώρηση στους περιβαλλοντικούς όρους (όπως η μείωση χρήσης λιπασμάτων) ως μια αποτυχία θωράκισης της ίδιας της αγροτικής παραγωγής απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Ο Κίνδυνος του «Greenwashing»
Η ουσία του διλήμματος είναι βαθύτερη. Η Ευρώπη προσπαθεί να λύσει μια κοινωνικοοικονομική κρίση (το κόστος ζωής, το εισόδημα του αγρότη) χρησιμοποιώντας ως αποδιοπομπαίο τράγο την περιβαλλοντική νομοθεσία.
Αν η «Omnibus» οδηγήσει σε χαλάρωση των προτύπων ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία, Διακυβέρνηση), τότε χάνεται η αξιοπιστία των ευρωπαϊκών χρηματοοικονομικών προϊόντων βιωσιμότητας και οι επιχειρήσεις που επένδυσαν σε αυστηρά πρότυπα βρίσκονται σε νομική ασάφεια.
Το αποτέλεσμα είναι η ενίσχυση του «Greenwashing», όπου οι εταιρείες λένε ότι είναι βιώσιμες, ενώ οι κανόνες για να το αποδείξουν γίνονται όλο και πιο χαλαροί.
Ποιος Θα Πληρώσει το Κόστος της Ανασφάλειας;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παίζοντας το πολιτικό παιχνίδι των πιέσεων, επιλέγει να θυσιάσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα στο βωμό της βραχυπρόθεσμης κατευναστικής πολιτικής.
Είναι αδιανόητο να ζητάμε από τους αγρότες να είναι οι φύλακες της γης, ενώ ταυτόχρονα τους πνίγουμε στη γραφειοκρατία και τους αφήνουμε απροστάτευτους απέναντι στις κλιματικές καταστροφές. Όμως, η λύση δεν είναι να χαλαρώσουμε τους περιβαλλοντικούς κανόνες, η λύση είναι να χρηματοδοτήσουμε τη συμμόρφωση και να μετατρέψουμε την Πράσινη Μετάβαση σε ευκαιρία και όχι σε υποχρέωση.
Η «Περιβαλλοντική Omnibus» στέλνει ένα επικίνδυνο μήνυμα: ότι η κλιματική κρίση είναι διαπραγματεύσιμη και ότι οι ψηφοφόροι και τα λόμπι έχουν μεγαλύτερη δύναμη από την επιστήμη. Αυτό το τίμημα θα το πληρώσουμε ακριβά όλοι μας, όταν η αποκατάσταση της φύσης καταστεί αδύνατη και η ευρωπαϊκή γεωργία βρεθεί αντιμέτωπη με την πλήρη κλιματική κατάρρευση.
