Η Κίνα, η μεγαλύτερη ρυπογόνος χώρα του κόσμου, βρίσκεται στο επίκεντρο των παγκόσμιων ενεργειακών και κλιματικών εξελίξεων, υιοθετώντας μια διπλή στρατηγική που συνδυάζει τις διεθνείς εκκλήσεις για δράση με την εσωτερική πραγματικότητα της αδιάκοπης ενεργειακής ζήτησης.
Τα πρόσφατα στοιχεία από τη Σύνοδο Κορυφής της G20 στη Νότια Αφρική, σε συνδυασμό με την εσωτερική της ενεργειακή πολιτική, αποκαλύπτουν μια σύνθετη εικόνα: ισχυρή δέσμευση για συνεργασία, κυριαρχία στην αλυσίδα αξίας των κρίσιμων ορυκτών, αλλά και συνεχιζόμενη εξάρτηση από τον άνθρακα για την κάλυψη των αναγκών ανάπτυξης.
Η Κίνα «Οδηγός» στη G20 και η Έκκληση για Κλιματική Συνεργασία
Ο πρωθυπουργός της Κίνας, Λι Τσιάνγκ (Li Qiang), πρωταγωνίστησε στη Σύνοδο Κορυφής της G20, όπου, λόγω της απουσίας των ΗΠΑ, η Κίνα και οι σύμμαχοί της «οδήγησαν τη συναίνεση», σύμφωνα με το South China Morning Post. Ο Λι κάλεσε τις χώρες να «ενισχύσουν την οικολογική και περιβαλλοντική συνεργασία», να «λάβουν επείγουσα δράση» για το κλίμα και να «επιταχύνουν» την εφαρμογή των αποτελεσμάτων της COP30 στη Βραζιλία.
Η τελική διακήρυξη της G20, η οποία περιλάμβανε σημαντικές νίκες για τις αφρικανικές χώρες σε θέματα χρέους και κλίματος, εστίασε επίσης στην ανθεκτικότητα της αλυσίδας αξίας των κρίσιμων ορυκτών. Αυτή η αναφορά, που υπήρξε μια «συγκαλυμμένη αναφορά στους εκτεταμένους περιορισμούς εξαγωγών της Κίνας», σύμφωνα με το Bloomberg, υπογραμμίζει τη γεωπολιτική ένταση που περιβάλλει τα μέταλλα κλειδιά για την πράσινη μετάβαση.
Η Κίνα απάντησε, υπερασπιζόμενη την ανάγκη «προσεκτικής διαχείρισης» των εξαγωγών κρίσιμων ορυκτών για στρατιωτική χρήση, ενώ ταυτόχρονα σύναψε συμφωνίες, όπως η «πρωτοβουλία για την υποστήριξη του εκσυγχρονισμού της Αφρικής» με τη Νότια Αφρική, δεσμευόμενη να βοηθήσει την ήπειρο σε μια «δίκαιη, ανοιχτή και χωρίς αποκλεισμούς πράσινη και χαμηλών εκπομπών άνθρακα μετάβαση».
Ενεργειακές Συμμαχίες: Η «Ειδική» Σύνδεση με τη Ρωσία
Ταυτόχρονα, ο Λι Τσιάνγκ τόνισε την «ειδική, στρατηγική» συνεργασία Κίνας και Ρωσίας στους τομείς του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του άνθρακα και των πυρηνικών σε συνομιλίες με τον Ρώσο ομόλογό του. Αυτή η στενή σχέση, που ενισχύει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Κίνας, αντιτίθεται στην έκκληση του Λι για «πράσινο και χαμηλών εκπομπών άνθρακα μετασχηματισμό» σε άλλα φόρουμ.
Η Πραγματικότητα της Εσωτερικής Ζήτησης: Η «Ασπίδα» του Άνθρακα
Ενώ η Κίνα ενισχύει τη διπλωματία της για το κλίμα, η εσωτερική ενεργειακή ασφάλεια φαίνεται να υπερισχύει των άμεσων στόχων μείωσης των εκπομπών.
Μια πρόσφατη περίοδος καύσωνα στη νότια Κίνα τον Οκτώβριο προκάλεσε αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία καλύφθηκε κυρίως από τις μονάδες παραγωγής με καύση άνθρακα («coal-power plants picking up the slack amid slow growth in renewables», σύμφωνα με το Bloomberg). Αυτή η εξάρτηση από τον άνθρακα ως εφεδρικό καύσιμο έκτακτης ανάγκης, θα μπορούσε να καταστήσει δύσκολη την επίτευξη πλατό ή τη μείωση των εκπομπών άνθρακα για το τρέχον έτος.
Επιβράδυνση Εγκρίσεων, αλλά Υψηλές Επενδύσεις
Παρόλο που οι εγκρίσεις για νέες μονάδες άνθρακα αναμένεται να φτάσουν στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021 (περίπου 42 GW εγκρίθηκαν το πρώτο τρίμηνο του 2025), η συνολική νέα ισχύς άνθρακα που εγκρίθηκε μεταξύ 2021-2025 είναι διπλάσια από την αντίστοιχη της περιόδου 2016-2020. Αυτό δείχνει ότι, παρά τις δεσμεύσεις, η Κίνα συνεχίζει να επενδύει στον άνθρακα για να θωρακίσει την ανάπτυξή της.
Αντίθετα, η ανάπτυξη των ΑΠΕ είναι εντυπωσιακή: από τον Ιανουάριο έως τον Οκτώβριο του 2025, η Κίνα πρόσθεσε 253 GW ηλιακής ενέργειας και 70 GW αιολικής ενέργειας, έναντι 65 GW θερμικής ισχύος (κυρίως άνθρακα).
Καινοτομία και Αγορά Άνθρακα: Η Στροφή στο Υδρογόνο
Η Κίνα προχωρά σε κρίσιμες μεταρρυθμίσεις για τη διαχείριση των εκπομπών:
-
Διεύρυνση της Αγοράς Άνθρακα (ETS): Εγκρίθηκε η επέκταση του εθνικού συστήματος εμπορίας εκπομπών ώστε να καλύψει, μέσω ενός δοκιμαστικού συστήματος, κλάδους έντασης άνθρακα, όπως ο χάλυβας, το αλουμίνιο και το τσιμέντο, πιθανώς μέχρι το τέλος του 2025.
-
Πράσινο Υδρογόνο: Η κυβέρνηση υποστηρίζει ενεργά την αύξηση της δυναμικότητας του «πράσινου υδρογόνου» με πιλοτικά έργα και πρόσβαση σε πιστώσεις άνθρακα (carbon credits) για χρηματοδότηση. Η Κίνα ανέπτυξε μάλιστα το πρώτο έργο μετατροπής άνθρακα σε χημικά που ενσωματώνει πράσινο υδρογόνο.
Η Διχασμένη Πορεία προς την Κλιματική Ουδετερότητα
Η Κίνα παρουσιάζει μια διχασμένη εικόνα στην παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση: Εξωτερικά, λειτουργεί ως ο πλέον δραστήριος υποστηρικτής της κλιματικής δράσης και της πράσινης συνεργασίας, ενισχύοντας ταυτόχρονα την κυριαρχία της στις στρατηγικές αλυσίδες αξίας των κρίσιμων ορυκτών. Εσωτερικά, ωστόσο, η αδιάκοπη ανάγκη για ανάπτυξη αναγκάζει τη χώρα να συνεχίσει να βασίζεται στον άνθρακα ως πυλώνα ενεργειακής ασφάλειας, καθιστώντας τον στόχο για οροφή εκπομπών ένα δύσκολο στοίχημα.
Η επιτυχία της παγκόσμιας κλιματικής μάχης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο γρήγορα η Κίνα θα μπορέσει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των φιλόδοξων στόχων της για τις ΑΠΕ και την συνεχιζόμενη ανάγκη για θερμική εφεδρεία. Η επέκταση της αγοράς άνθρακα και η ώθηση στο πράσινο υδρογόνο αποτελούν θετικά σημάδια, αλλά η συνολική πορεία δείχνει ότι ο δρόμος προς την κλιματική ουδετερότητα παραμένει μακρύς και γεμάτος αντιφάσεις.
