Η πρόσφατη Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, COP30, που διεξήχθη στο Μπελέμ της Βραζιλίας, ολοκληρώθηκε με ένα αποτέλεσμα που, αν και διατήρησε ζωντανή την πολυμερή συνεργασία, θεωρήθηκε από πολλούς παρατηρητές, συμπεριλαμβανομένου του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ως «αδύναμο» όσον αφορά την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.
Σε αυτό το γεωπολιτικό πλαίσιο, οι πόλεις και οι περιφέρειες, οι οποίες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή τόσο των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής (π.χ. ακραία κύματα καύσωνα, πλημμύρες) όσο και της υλοποίησης λύσεων, εξέδωσαν ένα ηχηρό κάλεσμα προς τις εθνικές κυβερνήσεις: χρειάζεται ισχυρότερη πολυεπίπεδη κλιματική διακυβέρνηση.
Γιατί οι Πόλεις Είναι το Κλειδί;
Οι τοπικές κυβερνήσεις, εκπροσωπούμενες από φορείς όπως το LGMA Constituency (Local Governments and Municipal Authorities) και το Σύμφωνο των Δημάρχων, υπογραμμίζουν τον κεντρικό τους ρόλο με βάση συγκεκριμένα δεδομένα:
-
Εκπομπές και Οικονομία: Οι πόλεις αντιπροσωπεύουν περίπου το 70% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και παράγουν περίπου το 80% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
-
Υλοποίηση: Οι εθνικές κλιματικές δεσμεύσεις (Nationally Determined Contributions – NDCs) μεταφράζονται σε πράξη κυρίως στο αστικό περιβάλλον, μέσω της ενεργειακής μετάβασης στα κτίρια, των βιώσιμων μεταφορών και της κυκλικής οικονομίας.
-
Προσαρμογή: Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή –όπως η αντιμετώπιση του αστικού νησιού θερμότητας ή η διαχείριση των υδάτων– είναι ένα κατ’ εξοχήν τοπικό ζήτημα.
Η Απογοήτευση της COP30
Παρόλο που η Προεδρία της COP30 στο Μπελέμ τόνισε τη σημασία των πόλεων και δρομολογήθηκαν πρωτοβουλίες όπως η CHAMP (Coalition for High Ambition Multilevel Partnerships), οι τοπικές αρχές εξέφρασαν την απογοήτευσή τους για το τελικό κείμενο των διαπραγματεύσεων.
Το LGMA δήλωσε ότι το τελικό πακέτο δεν κατάφερε να ενσωματώσει πλήρως τις υποεθνικές αρχές στον πυρήνα της παγκόσμιας κλιματικής υλοποίησης. Ενώ αναγνωρίστηκε η έννοια της πολυεπίπεδης δράσης, δεν θεσμοθετήθηκε ένα σαφές πλαίσιο ή ένας υποχρεωτικός διάλογος που να αναγνωρίζει τις πόλεις ως βασικούς εταίρους.
Οι βασικές απαιτήσεις των πόλεων, οι οποίες έμειναν σε μεγάλο βαθμό αναπάντητες από το κεντρικό διακυβερνητικό κείμενο, περιστρέφονται γύρω από τρεις άξονες:
-
Ενσωμάτωση στις NDCs: Επίσημη και ρητή ενσωμάτωση των αστικών προτεραιοτήτων στα επόμενα εθνικά κλιματικά σχέδια (NDCs).
-
Χρηματοδότηση: Διευκόλυνση της άμεσης πρόσβασης των πόλεων και των περιφερειών σε κλιματική χρηματοδότηση, καθώς τα κονδύλια συχνά «μπλοκάρονται» ή φιλτράρονται από τις εθνικές γραφειοκρατίες.
-
Υλοποίηση και Λογοδοσία: Επίσημος ρόλος στις διαδικασίες παρακολούθησης της υλοποίησης της Συμφωνίας του Παρισιού.
Η Κίνηση της Βραζιλίας: Ένα Φως Ελπίδας
Αντίθετα με την απογοήτευση από το τελικό πακέτο, η Βραζιλία ως Προεδρία της COP30 προχώρησε σε μία σημαντική πρωτοβουλία: την έναρξη του Σχεδίου Επιτάχυνσης Λύσεων Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης (Multilevel Governance Solutions Acceleration Plan).
Το σχέδιο αυτό έχει στόχο, μέχρι το 2030, τα εθνικά κλιματικά σχέδια να ενσωματώσουν επίσημα πολυεπίπεδες δομές διακυβέρνησης. Η πρωτοβουλία αυτή, μαζί με τη συνεργασία της Βραζιλίας και της Γερμανίας στην ηγεσία της CHAMP, αποτελεί θετική εξέλιξη, δείχνοντας ότι ορισμένα κράτη αναγνωρίζουν την ανάγκη για κάθετη συνεργασία (από το εθνικό στο τοπικό επίπεδο).
Η Δράση Είναι Τοπική, η Αδράνεια Παγκόσμια
Τα αποτελέσματα της COP30 ενίσχυσαν τη διαπίστωση ότι, ενώ οι διαπραγματεύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο προχωρούν με αργούς και συμβιβαστικούς ρυθμούς, η πραγματική κλιματική δράση συντελείται ήδη στο αστικό επίπεδο. Οι δήμοι είναι οι φορείς που υλοποιούν προγράμματα ανθεκτικότητας, επενδύουν σε έξυπνα δίκτυα και προωθούν λύσεις βασισμένες στη φύση.
Η έκκληση των πόλεων για ισχυρότερη πολυεπίπεδη διακυβέρνηση δεν είναι απλώς γραφειοκρατική απαίτηση, αλλά μια πρακτική ανάγκη. Χωρίς την επίσημη θεσμική ενσωμάτωση και την απρόσκοπτη χρηματοδότηση των τοπικών αρχών, τα NDCs παραμένουν γενικές υποσχέσεις. Εάν η παγκόσμια κοινότητα επιθυμεί να επιταχύνει πραγματικά την κλιματική υλοποίηση και να αποφύγει την «μοιραία αδράνεια» που επικρίνεται, πρέπει να αναγνωρίσει ότι ο δρόμος προς την κλιματική ουδετερότητα περνάει μέσα από τις πόλεις.
