Τη στιγμή που οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης γίνονται ολοένα πιο έντονες, με ιστορικά υψηλές θερμοκρασίες, καταστροφικές πυρκαγιές και πλημμύρες, ένα νέο διεθνές πόρισμα αποκαλύπτει ότι οι κυβερνήσεις των χωρών με τη μεγαλύτερη παραγωγή άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου σχεδιάζουν να αυξήσουν την παραγωγή τους ως το 2030.
Σύμφωνα με την Production Gap Report 2025, που υπογράφουν το Stockholm Environment Institute (SEI), το Climate Analytics και το International Institute for Sustainable Development (IISD), το σχέδιο παραγωγής ορυκτών καυσίμων για το 2030 είναι περισσότερο από το διπλάσιο αυτού που θα ήταν συνεπές με τον στόχο περιορισμού της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 1,5 °C πάνω από τα προ-βιομηχανικά επίπεδα.
Ακόμη, αν βασιστούμε στο σενάριο των 2 °C, η προβλεπόμενη παραγωγή ξεπερνά κατά ~77 % το ανώτατο όριο που θα ήταν βιώσιμο.
Τι οδηγεί αυτή την απόκλιση
- Μία από τις βασικές αιτίες είναι ο βραδύτερος ρυθμός απόσυρσης του άνθρακα (coal) απ’ ό,τι απαιτείται για να επιτευχθούν οι στόχοι της Συμφωνίας των Παρισίων.
- Παράλληλα, υπάρχει μεγαλύτερη έμφαση στην αύξηση παραγωγής φυσικού αερίου σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες χώρες παραγωγής, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα.
Η μελέτη αφορά 20 από τις μεγαλύτερες χώρες παραγωγής ορυκτών καυσίμων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν πάνω από το 80 % της παγκόσμιας παραγωγής.
Από αυτές:
- Έξι χώρες – μεταξύ των οποίων η Βραζιλία, η Κολομβία και η Γερμανία – εργάζονται πάνω σε σενάρια εναρμονισμένα με τους στόχους της καθαρής μηδενικής εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα (“net zero”) είτε σε εθνικό είτε σε παγκόσμιο επίπεδο.
- Σε πολλές άλλες χώρες οι πολιτικές και τα σχέδια παραγωγής συνεχίζουν να είναι σε αντίθεση με τις δεσμεύσεις τους απέναντι στην κλιματική αλλαγή, με επιδοτήσεις, φορολογικά κίνητρα ή καθυστερήσεις στην επιβολή περιβαλλοντικών κανονισμών.
Αν η παραγωγή συνεχίσει να αυξάνεται σύμφωνα με τα υπάρχοντα σχέδια:
- θα καταστεί πρακτικά απρόσφορο να τηρηθούν οι δεσμεύσεις της Συμφωνίας των Παρισίων για 1,5 °C
- θα μεγαλώνουν οι κίνδυνοι για ακραία καιρικά φαινόμενα, αύξηση της στάθμης της θάλασσας, θερμικά κύματα, πλημμύρες, ξηρασίες κ.ά.
- θα επιδεινώνονται οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανισότητες, αφού κάποιες χώρες και κοινότητες θα υποφέρουν περισσότερο από τις αλλαγές αυτές.
Ταυτόχρονα, υπάρχει ο κίνδυνος απιστίας ή αθετήσεων πολιτικών δεσμεύσεων, ειδικά όταν τα σχέδια παραγωγής και οι υποσχέσεις για μείωση εκπομπών δεν ευθυγραμμίζονται.
Mερικές χώρες φαίνεται ότι κάνουν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση:
- Η Γερμανία σχεδιάζει πιο επιταχυνόμενη απόσυρση του άνθρακα.
- Κάποιες χώρες με μειωμένες επιδοτήσεις για ορυκτά καύσιμα ή με επενδύσεις σε ανανεώσιμες μορφές ενέργειας, ηλιακή και αιολική ενέργεια.
Ωστόσο, οι δράσεις αυτές θεωρούνται ανεπαρκείς συγκριτικά με το μέγεθος της πρόκλησης.
Τι πρέπει να γίνει για να συμβαδίζουν τα σχέδια παραγωγής με τους κλιματικούς στόχους:
- Συντονισμός πολιτικών – τόσο εθνικός όσο και διεθνής. Νομικά δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα για φάση-έξοδο από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
- Διακοπή ή μείωση των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα και ενίσχυση των φορολογικών ή άλλων κινήτρων για καθαρές τεχνολογίες.
- Ανάπτυξη και επιτάχυνση επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποθήκευση ενέργειας, ενεργειακή απόδοση, μεταφορές μηδενικών εκπομπών (ηλεκτρικά οχήματα, υδρογόνο, κ.ά.).
- Δίκαιη μετάβαση (“Just Transition”), που να προστατεύει τις θέσεις εργασίας και τα εισοδήματα σε περιοχές που εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα.
- Διαφάνεια και λογοδοσία, με σαφή δεδομένα για το πώς τα σχέδια παραγωγής συνάδουν με τους εθνικούς και διεθνείς στόχους — και παρακολούθηση της εφαρμογής τους.
Η τελευταία έκδοση της Production Gap Report αποδεικνύει πως, παρά τις δηλώσεις, τις συμφωνίες και τις καλές προθέσεις, πολλά κράτη συνεχίζουν να σχεδιάζουν αυξημένη παραγωγή ορυκτών καυσίμων — κάτι ριζικά αντίθετο με την ανάγκη περιορισμού της υπερθέρμανσης στους 1,5 °C. Ο χρόνος είναι ελάχιστος για να γίνουν οι αλλαγές αυτές πραγματικότητα και να αποφευχθούν καταστροφικές συνέπειες για το περιβάλλον, την υγεία και την οικονομία.
