Καθώς οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) από τις δασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη εκτοξεύονται, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι πυρκαγιές αποτελούν μια ολοένα και μεγαλύτερη απειλή για τις εθνικές προσπάθειες επίτευξης των κλιματικών στόχων.
Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τις δασικές πυρκαγιές στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ φέτος, καθώς οι φλόγες έχουν καταστρέψει πάνω από 1 εκατομμύριο εκτάρια γης από τον Ιανουάριο – μια έκταση ίση με 13 φορές το μέγεθος της Νέας Υόρκης.
Οι πυρκαγιές που σαρώνουν την ήπειρο, με κύριες εστίες στην Ισπανία και την Πορτογαλία, έχουν ήδη απελευθερώσει 38,37 εκατομμύρια τόνους CO2 στην ατμόσφαιρα, ποσότητα μεγαλύτερη από τις ετήσιες εκπομπές της Σουηδίας, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS). Αυτό το ποσό είναι υπερδιπλάσιο από τον ιστορικό μέσο όρο εκπομπών CO2 που καταγράφηκε την ίδια περίοδο τα τελευταία 20 χρόνια.
Η Ιβηρική Χερσόνησος υπέφερε τη χειρότερη περίοδο πυρκαγιών που έχει καταγραφεί ποτέ. Οι φλόγες σκότωσαν τουλάχιστον επτά ανθρώπους, εκτόπισαν χιλιάδες και κατέστρεψαν σπίτια και καλλιέργειες τον Αύγουστο, καθώς η περιοχή μαστιζόταν από πρωτοφανείς καύσωνες. Ο Mark Parrington, ανώτερος επιστήμονας στην Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας του Copernicus (CAMS) της ΕΕ, ανέφερε ότι οι πυρκαγιές που κατέστρεψαν την Ισπανία και την Πορτογαλία αυτόν τον μήνα προκάλεσαν «ακραίες εκπομπές». Μόνο στην Ισπανία, οι εκπομπές που σχετίζονται με τις πυρκαγιές φέτος είναι πλέον τέσσερις φορές υψηλότερες από τον μέσο ετήσιο συνολικό αριθμό.
Ο φαύλος κύκλος του κλίματος και των πυρκαγιών
Τα δάση λειτουργούν ως σημαντικές καταβόθρες άνθρακα, απορροφώντας και αποθηκεύοντας CO2 από την ατμόσφαιρα. Ωστόσο, όταν καίγονται, απελευθερώνουν πίσω στην ατμόσφαιρα τον άνθρακα που είναι αποθηκευμένος στους κορμούς, τα κλαδιά, τα φύλλα και το έδαφος.
«Στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής, κάθε προσπάθεια μετράει – και φυσικά, η αύξηση των εκπομπών από τις δασικές πυρκαγιές δεν είναι καλά νέα», δήλωσε ο Paolo Laj, επικεφαλής της ομάδας Global Atmosphere Watch στον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO).
Οι επιστήμονες προειδοποιούν για την εμφάνιση ενός «φαύλου κύκλου» μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και των πυρκαγιών. Η αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG) δημιουργεί πιο ζεστές και ξηρές συνθήκες που διευκολύνουν την εκδήλωση και την εξάπλωση των πυρκαγιών. Οι εντεινόμενες πυρκαγιές απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες αποθηκευμένου άνθρακα στην ατμόσφαιρα, επιταχύνοντας περαιτέρω την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Παγκοσμίως, οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν ένα σχετικά μικρό ποσοστό των συνολικών εκπομπών σε σύγκριση με τη χρήση ορυκτών καυσίμων και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες. Ωστόσο, ο αντίκτυπός τους αυξάνεται ραγδαία τα τελευταία χρόνια. Τόσο το 2023 όσο και το 2024, οι πυρκαγιές εκτοξεύτηκαν σε όλο τον κόσμο – από τα τροπικά δάση της Νότιας Αμερικής έως τα δάση της Καναδά και της Ρωσίας – απελευθερώνοντας περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου από τις ετήσιες εκπομπές της Ινδίας, σύμφωνα με ανάλυση του World Resources Institute (WRI). Ο Laj του WMO δήλωσε ότι το μερίδιο των παγκόσμιων εκπομπών CO2 που προκαλούνται από πυρκαγιές πιθανότατα θα συνεχίσει να αυξάνεται με την αυξανόμενη συχνότητα και ένταση των πυρκαγιών.
Ο κίνδυνος για τους εθνικούς κλιματικούς στόχους
Η έξαρση των πυρκαγιών απειλεί επίσης τον ρόλο των δασών στην επίτευξη των κλιματικών στόχων των χωρών. Πολλές χώρες βασίζονται στην δέσμευση άνθρακα από τη γη, συμπεριλαμβανομένων των δασών, για να πετύχουν τους στόχους μείωσης εκπομπών για το 2030 και το 2035.
Η κυβέρνηση της Αυστραλίας, για παράδειγμα, έχει δεχθεί κριτική επειδή αναθεωρεί επανειλημμένα προς τα πάνω τις προβλέψεις για το πόσο άνθρακα μπορεί να αφαιρέσει ο χερσαίος της τομέας από την ατμόσφαιρα, ενώ παράλληλα επεκτείνει την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ομοίως, η Βραζιλία, η οποία θα φιλοξενήσει την COP30, έχει κατηγορηθεί ότι συσκοτίζει τον ρόλο των δασικών καταβοθρών μέσω αδιαφανών λογιστικών πρακτικών που χρησιμοποιούνται στην τελευταία της Εθνικά Καθορισμένη Συνεισφορά (NDC).
Ο Bill Hare, διευθύνων σύμβουλος του think tank Climate Analytics, δήλωσε ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να υιοθετήσουν μια πιο ρεαλιστική άποψη για το πόσο μπορεί να συμβάλει ο χερσαίος τομέας, συμπεριλαμβανομένων των δασών, στους κλιματικούς τους στόχους, καθώς οι αυξανόμενες πυρκαγιές απειλούν το δυναμικό δέσμευσης άνθρακα.
«Θα πετύχει η ΕΕ την καταβόθρα που σχεδίαζε; Το αμφιβάλλω», είπε, προσθέτοντας ότι οι Βρυξέλλες ίσως χρειαστούν περισσότερες ενέργειες από άλλους τομείς για να αντισταθμίσουν την αποδυνάμωση των δασών τους.
Η λογιστική καταγραφή των εκπομπών από πυρκαγιές
Επί του παρόντος, οι χώρες συνήθως εξαιρούν τις εκπομπές από τις δασικές πυρκαγιές από τις εθνικές τους απογραφές αερίων του θερμοκηπίου που υποβάλλονται στον κλιματικό οργανισμό του ΟΗΕ. Αυτό συμβαίνει επειδή οι απογραφές επικεντρώνονται στις ανθρωπογενείς εκπομπές, και σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), οι δασικές πυρκαγιές θεωρούνται φυσικές διαταραχές, εκτός εάν έχουν ως αποτέλεσμα μόνιμες αλλαγές στη χρήση της γης, όπως η μετατροπή δάσους σε γεωργική έκταση.
Ωστόσο, ο Hare υποστήριξε ότι οι χώρες θα πρέπει να αρχίσουν να λαμβάνουν υπόψη τις δασικές πυρκαγιές με πιο συστηματικό τρόπο κατά τον καθορισμό των κλιματικών στόχων. «Πριν από είκοσι πέντε χρόνια, θα μπορούσες να πεις ότι οι δασικές πυρκαγιές ήταν τυχαίες και τα δάση θα αναγεννηθούν. Δυστυχώς, αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ότι οι πυρκαγιές γίνονται πιο συχνές, μαζί με την ξηρασία και τη ζέστη, και τα δάση δεν ανακάμπτουν», είπε. «Αυτό δεν είναι πράξη του Θεού».
