Με αφορμή την 51η επέτειο της Μεταπολίτευσης, η διαδικτυακή εκδήλωση της πρωτοβουλίας «ΚΟΣΜΟΣ» έθεσε στο επίκεντρο τη θεμελιώδη σημασία της ενεργειακής δημοκρατίας και την επιτακτική ανάγκη για κοινωνική δικαιοσύνη στην πράσινη μετάβαση. Η Ιωάννα Σούκα, Αναλύτρια Ενεργειακής Πολιτικής του Green Tank, ανέδειξε τους προβληματισμούς και τις προοπτικές, υπογραμμίζοντας τον κεντρικό ρόλο των πολιτών σε αυτή την κρίσιμη πορεία.
«Οι Ενεργειακές Κοινότητες (ΕΚΟΙΝ) και η αυτοπαραγωγή αποτελούν εργαλεία-κλειδιά για τον εκδημοκρατισμό της ενέργειας», τόνισε η κυρία Σούκα. Πράγματι, η εγκατεστημένη ισχύς από έργα αυτοπαραγωγής στην Ελλάδα έχει ήδη αγγίξει το 1 GW, αντιστοιχώντας περίπου στο 6% της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) της χώρας. Παρά το εντυπωσιακό αυτό ποσοστό και το αυξανόμενο ενδιαφέρον των πολιτών για συμμετοχή –όπως αποδεικνύεται και από επιτυχημένα παραδείγματα όπως ο «Υπερίων», η πρώτη δημοκρατική κοινότητα ανανεώσιμης ενέργειας στην Αθήνα– σοβαρά εμπόδια εξακολουθούν να δυσχεραίνουν την ευρεία συμμετοχή. Τεχνικές δυσκολίες, οικονομικά προσκόμματα και γραφειοκρατικές/θεσμικές αγκυλώσεις απαιτούν άμεσες λύσεις. «Η Πολιτεία οφείλει όχι μόνο να αναγνωρίσει αυτό το ενδιαφέρον, αλλά και να το στηρίξει ουσιαστικά με στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία, απλουστευμένες ρυθμίσεις και πρόσβαση στο δίκτυο», επεσήμανε η κυρία Σούκα.
Επιπλέον, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην αναγκαιότητα της τοπικότητας και της συμμετοχής των πολιτών στον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων ΑΠΕ. Η απουσία ουσιαστικού διαλόγου με τις τοπικές κοινωνίες, την αυτοδιοίκηση και τους φορείς συχνά οδηγεί σε δικαιολογημένες αντιδράσεις, υπονομεύοντας την κοινωνική αποδοχή των πράσινων επενδύσεων. Για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, το Green Tank, ως μέλος του ευρωπαϊκού δικτύου CAN, σε συνεργασία με την Electra Energy, έχει αναπτύξει έναν οδηγό με συγκεκριμένες προτάσεις και δείκτες για την ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής και της συν-δημιουργίας έργων ΑΠΕ.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ραγδαία αύξηση της κατανάλωσης ορυκτού αερίου στην Ελλάδα, η οποία αναδείχθηκε ως η μεγαλύτερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το 2024. Η κυρία Σούκα υπογράμμισε ότι αυτή η αύξηση, που οφείλεται εν μέρει στις εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας, οδήγησε σε άνοδο της χονδρεμπορικής τιμής, επιβαρύνοντας τελικά τους Έλληνες καταναλωτές.
Ένα σημαντικό θέμα που τέθηκε ήταν το νέο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, ένα εργαλείο κρίσιμης κοινωνικής στήριξης, από το οποίο η Ελλάδα αναμένεται να λάβει 4,8 δις ευρώ. Αυτοί οι πόροι προορίζονται για την αντιμετώπιση των κοινωνικών επιπτώσεων του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών 2 (ΣΕΔΕ 2), το οποίο τίθεται σε ισχύ το 2027 και θα καλύπτει τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές. Το ΣΕΔΕ 2 μεταφράζεται σε έναν νέο φόρο άνθρακα, ο οποίος, ενώ καταβάλλεται αρχικά από τους προμηθευτές καυσίμων, αναμένεται να μετακυλιστεί στους καταναλωτές, πλήττοντας δυσανάλογα τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Παρόλο που η σύσταση του Ταμείου χαρακτηρίστηκε ως θετικό βήμα, η Ιωάννα Σούκα εξέφρασε έντονο προβληματισμό για τις αδυναμίες του Κοινωνικού Σχεδίου που τέθηκε σε διαβούλευση. Μεταξύ άλλων, επισημάνθηκαν η ανεπαρκής τεκμηρίωση, η ασαφής στόχευση και η παντελής απουσία στήριξης για τις ενεργειακές κοινότητες, παρά τον καθοριστικό τους ρόλο στην πράσινη μετάβαση και την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.
Επικαλούμενη μελέτη των Green Tank και FACETs, η κυρία Σούκα τόνισε ότι οι συνολικοί πόροι από τα ΣΕΔΕ 1 και 2 θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 15,5 δισ. ευρώ – ένα ποσό ικανό να απαλλάξει έως και 600.000 νοικοκυριά από την ενεργειακή και μεταφορική ευαλωτότητα, με σημαντικό μέρος των πόρων να κατευθύνεται σε ΕΚΟΙΝ και αυτοπαραγωγή. «Αντίθετα, το σημερινό σχέδιο προσπαθεί να στηρίξει 3,4 εκατομμύρια νοικοκυριά μόνο με τα 4,8 δις ευρώ και δεν έχει την παραμικρή στήριξη σε ΕΚΟΙΝ. Πώς ακριβώς θα το πετύχει αυτό και σε ποιον βαθμό; Δεν είναι ακόμη σαφές», σημείωσε με έμφαση.
Κλείνοντας, η κυρία Σούκα ανέδειξε τις πολυεπίπεδες παρεμβάσεις του Green Tank υπέρ της ενεργειακής δημοκρατίας, περιλαμβάνοντας τη συμμετοχή στη διαμόρφωση πολιτικών για την ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων και την αυτοπαραγωγή, τη στήριξη τοπικών πρωτοβουλιών ανά την Ελλάδα για τη δημιουργία ΕΚΟΙΝ, τον ενεργό ρόλο στην Επιτροπή Παρακολούθησης του ΠΔΑΜ, καθώς και τη διεθνή συνηγορία για ένα ισχυρότερο θεσμικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η εκδήλωση, η οποία Διοργανώθηκε από τον Τομέα Ειρήνης (Ενέργειας & Εξωτερικής Πολιτικής) του ΚΟΣΜΟΥ και ήταν αφιερωμένη στην Ενεργειακή Δημοκρατία, με τη συμμετοχή των Θοδωρή Σταθόπουλου (ΚΟΣΜΟΣ), Σάντυς Φαμελιάρη (Electra Energy), και Χρήστου Βρεττού (REScoop.eu). Τη συζήτηση συντόνισε η Χριστίνα Ευθυμιάτου (ΚΟΣΜΟΣ – Πράσινη Συμφωνία), ανέδειξε την αναγκαιότητα μιας δίκαιης, συμμετοχικής και αποτελεσματικής ενεργειακής μετάβασης για την Ελλάδα.
