Με μια πρωτοβουλία υψηλού συμβολισμού αλλά και ουσιαστικού περιβαλλοντικού περιεχομένου, η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε την ίδρυση δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων σε Ιόνιο και Νότιο Αιγαίο. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δημοσιοποίησε την πρόθεση της κυβέρνησης μέσω βίντεο που αναρτήθηκε διαδικτυακά, με στόχο, όπως είπε, «η Ελλάδα να γίνει ηγέτης στη Μεσόγειο στην προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων».
Η ανακοίνωση συνοδεύτηκε από τη δημοσιοποίηση χαρτών που απεικονίζουν την έκταση των νέων προστατευόμενων περιοχών, ενώ ήδη ξεκινά η δημόσια διαβούλευση των σχετικών περιβαλλοντικών μελετών.
Τα δύο νέα εθνικά θαλάσσια πάρκα καλύπτουν συνολικά 27.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα:
- Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου Πελάγους (18.000 km²): Περιλαμβάνει τις περιοχές μεταξύ Κεφαλονιάς, Ζακύνθου και Ιθάκης και επεκτείνεται μέχρι τις ακτές της Ηλείας και της Μεσσηνίας.
- Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νότιων Κυκλάδων (9.500 km²): Ενώνει θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Αμοργό, την Ανάφη, την Ίο, τη Φολέγανδρο και άλλα νησιά του Νοτίου Αιγαίου.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που δημιουργούνται τόσο εκτεταμένες θαλάσσιες προστατευόμενες ζώνες στην Ελλάδα με καθεστώς Εθνικού Πάρκου – θεσμικά το ανώτερο επίπεδο προστασίας που προβλέπει η ελληνική νομοθεσία για το φυσικό περιβάλλον.
Η δημιουργία των πάρκων δεν έχει μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Συνοδεύεται από σαφείς περιορισμούς στις ανθρώπινες δραστηριότητες, με στόχο την ουσιαστική διατήρηση της βιοποικιλότητας:
- Καθολική απαγόρευση της αλιείας με μηχανότρατα – ένα αλιευτικό εργαλείο με σημαντικές καταστροφικές επιπτώσεις στους θαλάσσιους βυθούς.
- Διαχωρισμός των ζωνών σε πυρήνες απόλυτης προστασίας, ζώνες επιστημονικής παρατήρησης και ελεγχόμενης οικοτουριστικής δραστηριότητας.
- Ενίσχυση της επιτήρησης και της φύλαξης των περιοχών, σε συνεργασία με το Λιμενικό Σώμα, ερευνητικά ιδρύματα και περιβαλλοντικές ΜΚΟ.
Η πρωτοβουλία της ελληνικής κυβέρνησης εντάσσεται στο πλαίσιο των διεθνών δεσμεύσεων της χώρας στο πλαίσιο της Διάσκεψης του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς και της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα. Ωστόσο, η απόφαση φέρει και γεωπολιτικά χαρακτηριστικά, με σαφή στόχευση την ανάδειξη της ελληνικής κυριαρχίας στις θαλάσσιες ζώνες.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, το Νότιο Αιγαίο Πάρκο περιλαμβάνει περιοχές που γειτνιάζουν με το επίμαχο “τουρκολιβυκό μνημόνιο”, στέλνοντας μήνυμα ότι η Ελλάδα ασκεί πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα σε όλες τις περιοχές αρμοδιότητάς της.
Όπως υπογράμμισε ο πρωθυπουργός, «η θάλασσα υπήρξε πάντα η σιωπηλή δύναμη της Ελλάδας. Είναι μέρος του ποιοι είμαστε».
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει ήδη αναρτήσει τις περιβαλλοντικές μελέτες για τις δύο θαλάσσιες περιοχές, οι οποίες τίθενται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 22 Σεπτεμβρίου. Θα ακολουθήσει:
- Εισήγηση από το Συμβούλιο Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης.
- Νομοτεχνικός έλεγχος.
- Έκδοση Προεδρικών Διαταγμάτων για τη θεσμική κατοχύρωση των δύο πάρκων.
Η αρμόδια αρχή διαχείρισης και ο ακριβής τρόπος λειτουργίας των πάρκων θα εξειδικευτεί με βάση τις εισηγήσεις επιστημονικών επιτροπών.
Ο Υπουργός Περιβάλλοντος Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε ότι η κίνηση αυτή είναι «μόνο η αρχή», αφήνοντας να εννοηθεί πως αναμένονται νέες ανακοινώσεις για επιπλέον θαλάσσιες περιοχές στο Αιγαίο.
Με την κίνηση αυτή, η Ελλάδα:
- Επιχειρεί να καλύψει το 30% των χωρικών της υδάτων με καθεστώς προστασίας έως το 2030, ξεπερνώντας τις ευρωπαϊκές προσδοκίες.
- Διεκδικεί ρόλο ηγέτιδας δύναμης στη Μεσόγειο στον τομέα της θαλάσσιας διατήρησης και βιώσιμης ανάπτυξης.
- Ενσωματώνει την περιβαλλοντική πολιτική στον πυρήνα της εξωτερικής και γεωστρατηγικής της στρατηγικής.
Η απόφαση για τη δημιουργία των δύο θαλάσσιων πάρκων έρχεται σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση και η απώλεια βιοποικιλότητας απαιτούν τολμηρές και πολυεπίπεδες παρεμβάσεις. Η Ελλάδα δείχνει πρόθυμη να πρωτοστατήσει, με έργα και όχι απλώς εξαγγελίες.
Τα νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντική επένδυση, αλλά και πολιτική δήλωση για το πώς η Ελλάδα αντιλαμβάνεται τη σχέση της με το θαλάσσιο περιβάλλον και τον ρόλο της στη γεωπολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι θάλασσες της Ελλάδας γίνονται πλέον το επίκεντρο ενός νέου αφηγήματος, που συνδυάζει την οικολογική προστασία με την εθνική αυτοπεποίθηση.
