Το ερευνητικό σκάφος “Blue Panda” του WWF επέστρεψε στην Ελλάδα για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά, φέρνοντας μαζί του την ελπίδα για τα απειλούμενα θαλάσσια είδη. Σκοπός της αποστολής είναι η εμβάθυνση της επιστημονικής γνώσης, με ιδιαίτερη έμφαση στα κητώδη – τις επιβλητικές φάλαινες και τα ευφυή δελφίνια – στην προσπάθεια ενίσχυσης της προστασίας τους στην Ελληνική Τάφρο, μια από τις πιο ζωτικής σημασίας οικολογικά θαλάσσιες περιοχές της Μεσογείου.Η φετινή ερευνητική αποστολή ξεκίνησε πριν από λίγες ημέρες από την Ζάκυνθο και αναμένεται να ολοκληρωθεί στις 23 Ιουλίου 2025, με τελικό προορισμό το λιμάνι των Χανίων. Το “Blue Panda” θα πλεύσει φέτος σε μια εκτεταμένη περιοχή, από τη βορειοδυτική Κεφαλονιά έως τη νοτιοδυτική Κρήτη, εστιάζοντας στην ανοιχτή θάλασσα της Ελληνικής Τάφρου.
Μια Αποστολή Κρίσιμης Σημασίας Ενάντια σε Πολλαπλές Απειλές
Η φετινή αποστολή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς μεγάλα, κυρίως υπεράκτια, τμήματα της Ελληνικής Τάφρου παραμένουν ανεπαρκώς μελετημένα, βρίσκονται όμως υπό συνεχή απειλή από υφιστάμενες, αλλά και νέες ανθρώπινες δραστηριότητες. Ο πρωταρχικός στόχος είναι η κάλυψη αυτών των κενών γνώσης, προκειμένου να συμβάλει στον σχεδιασμό και την εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων προστασίας για τα βαθιά καταδυόμενα είδη. Αυτά τα μοναδικά πλάσματα βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα πλέγμα σοβαρών απειλών, οι οποίες εντείνονται από την κλιματική κρίση και την αυξημένη ανθρώπινη παρέμβαση:
- Ναυσιπλοΐα: Πάνω από το 50% των εκβρασμένων φυσητήρων φέρει τραύματα από προπέλες πλοίων, ένα τραγικό δείγμα του κινδύνου που ελλοχεύει από την εντατικοποίηση των θαλάσσιων μεταφορών.
- Εξορύξεις υδρογονανθράκων: Μια δραστηριότητα που, παρά τις περιβαλλοντικές προειδοποιήσεις, συνεχίζει να σχεδιάζεται για την περιοχή, δημιουργώντας φόβους για ανεπανόρθωτες ζημιές στο οικοσύστημα.
- Στρατιωτικές ασκήσεις με σόναρ: Η ακουστική ρύπανση από τα σόναρ διαταράσσει την επικοινωνία και τον προσανατολισμό των κητωδών, θέτοντας σε κίνδυνο την επιβίωσή τους.
- Υπεραλίευση και παράνομη αλιεία: Η εξάντληση των ιχθυαποθεμάτων στερεί την τροφή από τα κητώδη, ενώ η παράνομη αλιεία συχνά οδηγεί σε παγίδευση και τραυματισμούς.
- Παγίδευση σε αλιευτικά εργαλεία: Ένας από τους κύριους παράγοντες θνησιμότητας για τα κητώδη, καθώς παγιδεύονται σε δίχτυα και παραγάδια.
- Ρύπανση: Χημική, πλαστική και ακουστική ρύπανση απειλούν άμεσα την υγεία και την επιβίωση των θαλάσσιων ειδών, εισχωρώντας στην τροφική αλυσίδα και διαταράσσοντας το περιβάλλον τους.
- Κλιματική αλλαγή: Η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών, η οξίνιση των ωκεανών και οι αλλαγές στα θαλάσσια ρεύματα επηρεάζουν άμεσα τα ενδιαιτήματα και τις πηγές τροφής των κητωδών.
Η ερευνητική ομάδα του “Blue Panda” θα συλλέξει μια πληθώρα δεδομένων, εστιάζοντας σε:
- Την παρουσία, τη συμπεριφορά, τις μετακινήσεις και την προτίμηση ενδιαιτημάτων του φυσητήρα (Physetermacrocephalus) και του ζιφιού (Ziphius cavirostris), καθώς και άλλων μικρότερων ειδών κητωδών.
- Τις κύριες απειλές που αντιμετωπίζουν αυτά τα είδη στην περιοχή, προκειμένου να χαρτογραφηθούν οι κίνδυνοι και να προταθούν στοχευμένα μέτρα.
Η έρευνα θα περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα μεθοδολογιών, όπως οπτικές και ακουστικές παρατηρήσεις, φωτοταυτοποίηση με εκτίμηση της υγείας των ειδών, συλλογή δειγμάτων νερού για γενετικές αναλύσεις, καθώς και παρακολούθηση των μετακινήσεων και της συμπεριφοράς τους μέσω σύγχρονων τεχνικών.
Έκκληση για Θεσμική Προστασία: Το Παράδοξο της Ελληνικής Τάφρου
Πέρα από την επιστημονική συλλογή δεδομένων, η αποστολή έχει ως βασικό στόχο να τεκμηριώσει και να αναδείξει την επιτακτική ανάγκη για τη θεσμική προστασία της περιοχής. Η Ελληνική Τάφρος, παρόλο που αποτελεί καταφύγιο, περιοχή τροφοληψίας και αναπαραγωγής για μερικά από τα πιο εντυπωσιακά πλάσματα της θάλασσας και είναι αναγνωρισμένη ως Σημαντική Περιοχή για τα Θαλάσσια Θηλαστικά (Important Marine Mammal Area – IMMA) από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN), βρίσκεται σε κίνδυνο. Το παράδοξο είναι ότι η ελληνική κυβέρνηση, παρά αυτές τις αναγνωρίσεις και τις περιβαλλοντικές προειδοποιήσεις, προχωρά σχέδια για νέες εξορύξεις υδρογονανθράκων νότια της Πελοποννήσου και της Κρήτης.
Το WWF Ελλάς απευθύνει ηχηρή έκκληση στην Πολιτεία να σταματήσει άμεσα αυτές τις δραστηριότητες, οι οποίες θέτουν σε σοβαρό και ανεπανόρθωτο κίνδυνο την Ελληνική Τάφρο, όχι μόνο από περιβαλλοντική, αλλά και από κοινωνικοοικονομική σκοπιά. Η προστασία του φυσικού μας κεφαλαίου είναι επένδυση στο μέλλον.
Το πρόγραμμα «Ενισχύοντας την έρευνα και διατήρηση των κητωδών στην Ελληνική Τάφρο με το σκάφος Blue Panda» υλοποιείται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Συμμαχία για την Άγρια Ζωή». Συντονίζεται από το WWF Ελλάς σε συνεργασία με το Tethys Research Institute, έναν από τους πλέον καταξιωμένους επιστημονικούς φορείς στη μελέτη κητωδών στη Μεσόγειο, και με την υποστήριξη του WWF Whales and Dolphins Initiative, καθώς και άλλων εξειδικευμένων συνεργατών. Μια συλλογική προσπάθεια που αγωνίζεται για την επιβίωση των θαλάσσιων γιγάντων της Ελλάδας.
