Η κλιματική κρίση δεν είναι απλώς μια περιβαλλοντική απειλή, αλλά ένας οικονομικός εφιάλτης που κοστίζει στην Ευρώπη δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο. Σύμφωνα με νέα στοιχεία, τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα προκάλεσαν εκτιμώμενες οικονομικές απώλειες ύψους 738 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 1980-2023. Το πιο ανησυχητικό; Πάνω από 162 δισεκατομμύρια ευρώ (το 22% του συνόλου!) καταγράφηκαν μόνο την τριετία 2021-2023, δείχνοντας μια ανησυχητική επιτάχυνση του φαινομένου.Η ανάλυση των τάσεων στις οικονομικές απώλειες είναι μια σύνθετη διαδικασία λόγω της μεγάλης ετήσιας μεταβλητότητας. Ωστόσο, οι στατιστικές αναλύσεις είναι σαφείς: οι οικονομικές απώλειες αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου και τα τελευταία τρία χρόνια συγκαταλέγονται στα πέντε έτη με τις υψηλότερες ετήσιες οικονομικές ζημιές. Καθώς τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα αναμένεται να ενταθούν περαιτέρω, είναι μάλλον απίθανο οι σχετικές οικονομικές απώλειες να μειωθούν μέχρι το 2030.
Ετήσιες οικονομικές απώλειες που προκαλούνται από ακραία φαινόμενα που σχετίζονται με τον καιρό και το κλίμα στα κράτη μέλη της ΕΕ
Ποιοι Κίνδυνοι Κυριαρχούν και Ποιοι Πληρώνουν το Βαρύτερο Τίμημα;
Οι κλιματικοί κίνδυνοι, όπως οι ακραίες θερμοκρασίες, οι ισχυρές βροχοπτώσεις και οι ξηρασίες, θέτουν σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία και τα οικοσυστήματα, οδηγώντας σε σημαντικές οικονομικές απώλειες που ασκούν πίεση στα δημόσια οικονομικά.
Μεταξύ 1980 και 2023, οι υδρολογικοί κίνδυνοι (πλημμύρες) αντιπροσωπεύουν το 44% των συνολικών απωλειών, ενώ οι μετεωρολογικοί κίνδυνοι (καταιγίδες, κεραυνοί, χαλάζι) σχεδόν το 29%. Οι κλιματολογικοί κίνδυνοι, όπως οι καύσωνες, ευθύνονται για σχεδόν το 19% των συνολικών ζημιών (αλλά και για το 95% των θανάτων), ενώ το υπόλοιπο 8% προκαλείται από ξηρασίες, δασικές πυρκαγιές και ψυχρά κύματα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι λίγα σχετικά γεγονότα ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος των οικονομικών απωλειών: μόλις το 5% των κλιματικών γεγονότων με τις μεγαλύτερες απώλειες προκαλούν το 61% του συνολικού κόστους.
Η Ανησυχητική Αύξηση του Κόστους. Τι Έρχεται;
Οι μέσες ετήσιες οικονομικές απώλειες (σε σταθερές τιμές ευρώ του 2023) ήταν:
- Περίπου 8,5 δισ. ευρώ το 1980-1989
- 14,0 δισ. ευρώ το 1990-1999
- 15,8 δισ. ευρώ το 2000-2009
- 17,8 δισ. ευρώ το 2010-2019
- 44,5 δισ. ευρώ την περίοδο 2020-2023
Μια στατιστική ανάλυση με τη χρήση κινητού μέσου όρου 30 ετών αποκαλύπτει ότι οι οικονομικές απώλειες αυξήθηκαν με την πάροδο του χρόνου. Μια γραμμική τάση σε αυτούς τους μέσους όρους των 30 ετών αντιπροσωπεύει αύξηση 53% από το 2009 έως το 2023, ή 2,9% ετησίως.
Οι πέντε χρονιές με τις υψηλότερες ετήσιες τιμές είναι:
- 2021 (63,0 δισ. ευρώ)
- 2022 (56,0 δισ. ευρώ)
- 2002 (45,7 δισ. ευρώ)
- 2023 (43,9 δισ. ευρώ)
- 1999 (36,7 δισ. ευρώ)
Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) προβλέπει ότι τα ακραία κλιματικά γεγονότα θα γίνουν πιο συχνά και σοβαρά παγκοσμίως, επηρεάζοντας πολλαπλούς τομείς και προκαλώντας συστημικές αποτυχίες σε όλη την Ευρώπη, οδηγώντας σε μεγαλύτερες οικονομικές απώλειες.
Οικονομικές απώλειες και θάνατοι που προκλήθηκαν από ακραία φαινόμενα που σχετίζονται με τον καιρό και το κλίμα (1980-2023) – ανά χώρα
Η Στρατηγική Προσαρμογής της ΕΕ και το Χάσμα Προστασίας
Η Στρατηγική Προσαρμογής της ΕΕ του 2021 αποσκοπεί στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας και στη διασφάλιση ότι η Ένωση είναι καλά προετοιμασμένη να διαχειριστεί αυτούς τους κινδύνους. Ωστόσο, η πρώτη Ευρωπαϊκή Αξιολόγηση Κινδύνων Κλίματος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι κλιματικοί κίνδυνοι επιταχύνονται. Αρκετοί από τους 36 βασικούς κλιματικούς κινδύνους βρίσκονται σε κρίσιμα επίπεδα και απαιτούν επείγουσα αντιμετώπιση.
Ενώ τα οφέλη των μέτρων προσαρμογής, συμπεριλαμβανομένων των λύσεων βασισμένων στη φύση (nature-based solutions), είναι σημαντικά για τον μετριασμό των επιπτώσεων, ένα ολοκληρωμένο και ενσωματωμένο πλάνο είναι απαραίτητο. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της κοινωνίας στην κλιματική αλλαγή, με έμφαση στην αύξηση της προσαρμοστικής ικανότητας, είναι βασικό στοιχείο της στρατηγικής προσαρμογής της ΕΕ. Εάν εφαρμοστεί πλήρως, μαζί με εθνικές, περιφερειακές και τοπικές στρατηγικές και σχέδια, μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό του οικονομικού κόστους και να γεφυρώσει το χάσμα κλιματικής προστασίας.
Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία στην Κορυφή των Απωλειών. Τι Συμβαίνει με την Ασφάλιση;
Σε απόλυτους όρους, οι υψηλότερες οικονομικές απώλειες την περίοδο 1980-2023 καταγράφηκαν στη Γερμανία, την Ιταλία και τη Γαλλία. Αντίθετα, οι υψηλότερες απώλειες ανά κάτοικο υπολογίστηκαν στη Σλοβενία, το Λουξεμβούργο και την Ιταλία, ενώ οι υψηλότερες απώλειες ανά περιοχή (ανά km²) σημειώθηκαν στη Σλοβενία, το Βέλγιο και τη Γερμανία.
Ένα ακόμα ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι λιγότερο από το 20% των συνολικών ζημιών ήταν ιδιωτικά ασφαλισμένο. Αυτό ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των χωρών, από λιγότερο από 2% σε χώρες όπως η Ρουμανία και η Κύπρος, έως πάνω από 35% σε Δανία, Λουξεμβούργο και Γαλλία.
Η ΕΕ, μέσω πλατφορμών όπως το Climate-ADAPT, προσπαθεί να υποστηρίξει τη δράση κοινοποιώντας γνώσεις και μελέτες περιπτώσεων. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, δεν υπάρχει επί του παρόντος ένας συνεκτικός μηχανισμός για την αναφορά απωλειών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή τον ΕΟΠ. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα βασικό στοιχείο που θα αναπτυχθεί στο πλαίσιο της εφαρμογής του στόχου της “εξυπνότερης προσαρμογής” της στρατηγικής προσαρμογής της ΕΕ.
Είναι πλέον ξεκάθαρο: η κλιματική κρίση είναι εδώ και απαιτεί άμεσες, συντονισμένες και ολοκληρωμένες δράσεις για να περιοριστεί τόσο το περιβαλλοντικό όσο και το οικονομικό της κόστος.
Πηγή Στοιχείων: European Environment Agency
