Ενώ η Ευρώπη βιώνει μια άνευ προηγουμένου κλιματική κρίση, ταυτόχρονα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σκληρή πραγματικότητα: οι πλέον ευάλωτοι πολίτες της πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα των κλιματικών επιπτώσεων. Μια νέα, αναλυτική έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), που δημοσιεύτηκε σήμερα, αποκαλύπτει μια ανησυχητική παράλειψη: παρότι οι πιο ευάλωτες ομάδες πλήττονται δυσανάλογα, συχνά παραβλέπονται στον σχεδιασμό, και κυρίως στην υλοποίηση, των μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Η έκθεση του ΕΟΠ, με τίτλο «Κοινωνική δικαιοσύνη στην προετοιμασία για την κλιματική αλλαγή: Πώς η δίκαιη ανθεκτικότητα μπορεί να ωφελήσει τις κοινότητες σε όλη την Ευρώπη», υπογραμμίζει ότι, παρά την αυξανόμενη αναγνώριση της δικαιοσύνης ως βασικής αρχής στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της, η πρακτική εφαρμογή της παραμένει περιορισμένη. Χωρίς στοχευμένες και χωρίς αποκλεισμούς δράσεις, οι προσπάθειες προσαρμογής μπορεί να εντείνουν ακούσια τις υπάρχουσες ανισότητες.
Οι Ευάλωτες Ομάδες στο Μάτι του Κυκλώνα της Κλιματικής Κρίσης
Από τους καύσωνες και τις πλημμύρες μέχρι την ξηρασία και τις αυξανόμενες τιμές, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δεν είναι ομοιόμορφες. Αντιθέτως, πλήττουν δυσανάλογα συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες:
- Νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος: Συχνά διαβιούν σε κατοικίες κακής ποιότητας, με περιορισμένη προστασία από τη ζέστη ή τις καταιγίδες.
- Παιδιά: Επηρεάζονται περισσότερο από τη ζέστη και τη ρύπανση, ιδίως σε περιοχές με περιορισμένους χώρους πρασίνου.
- Άτομα με αναπηρία: Αντιμετωπίζουν εμπόδια στην εκκένωση και την ανάκαμψη κατά τη διάρκεια κλιματικών έκτακτων αναγκών.
- Εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους (και μετανάστες): Ιδιαίτερα στον αγροτικό τομέα και τις μεταφορές, είναι ευάλωτοι σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
- Ομάδες χαμηλού εισοδήματος: Έχουν μικρότερη οικονομική δυνατότητα να αντέξουν μέτρα προσαρμογής, όπως ασφάλειες, και πλήττονται βαρύτερα από την αύξηση του κόστους των τροφίμων και των κοινοχρήστων.
- Εθνικές μειονότητες και αυτόχθονες πληθυσμοί (π.χ. Ρομά και Σάμι): Συχνά αντιμετωπίζουν συστημικά εμπόδια στη συμμετοχή στον σχεδιασμό και στην πρόσβαση σε υποστήριξη.
Μεγάλα Κενά στην Ενσωμάτωση της Δικαιοσύνης στα Σχέδια Προσαρμογής
Η έκθεση του ΕΟΠ αναδεικνύει σημαντικά κενά στον τρόπο ενσωμάτωσης της δικαιοσύνης στις πολιτικές και δράσεις προσαρμογής, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό ή υποεθνικό επίπεδο:
- Τα περισσότερα σχέδια αναγνωρίζουν τους κινδύνους, αλλά λίγα αξιολογούν ποιος επωφελείται από την προσαρμογή.
- Μόνο το 4% των υποεθνικών σχεδίων προσαρμογής περιλαμβάνουν ευάλωτες ομάδες στον σχεδιασμό.
- Μόλις το 3% περιλαμβάνει σαφείς στόχους δικαιοσύνης.
- Υπάρχει έλλειψη συνεκτικών δεδομένων, δεικτών και μηχανισμών χρηματοδότησης για την υποστήριξη δίκαιης προσαρμογής σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.
Έκκληση για Δράση σε Όλα τα Επίπεδα
Η έκθεση παρέχει εφαρμόσιμες συστάσεις για τους φορείς χάραξης πολιτικής και τους επαγγελματίες σε επίπεδο ΕΕ, εθνικό και τοπικό:
- Σε επίπεδο ΕΕ: Καθορισμός και παρακολούθηση της δίκαιης ανθεκτικότητας, παροχή ειδικής χρηματοδότησης και ενσωμάτωση της δικαιοσύνης στο επερχόμενο Ευρωπαϊκό Σχέδιο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή 2026.
- Σε εθνικό επίπεδο: Ενσωμάτωση της δικαιοσύνης στην προσαρμογή και στις σχετικές πολιτικές, διασφάλιση πρόσβασης για ευάλωτες ομάδες και δημιουργία συστημάτων παρακολούθησης των επιπτώσεων.
- Σε τοπικό επίπεδο: Πρόωρη εμπλοκή περιθωριοποιημένων κοινοτήτων στον σχεδιασμό και προσαρμογή των μέτρων σε συγκεκριμένες ευαισθησίες και ανάγκες.
Η έκθεση μοιράζεται επίσης πρακτικά παραδείγματα από όλη την Ευρώπη και προσφέρει καθοδήγηση για να διασφαλιστεί ότι κανείς δεν θα μείνει πίσω. Η καθιέρωση της δικαιοσύνης ως κεντρικού πυλώνα της κλιματικής προσαρμογής είναι απαραίτητη για την οικοδόμηση μιας πραγματικά ανθεκτικής και χωρίς αποκλεισμούς Ευρώπης.
Πηγή: European Environment Agency
