Παρόλο που δεν είναι αρκετά μεγάλο και επίμονο ώστε να θεωρηθεί τρύπα του όζοντος στην Αρκτική, οι στήλες όζοντος στην Αρκτική ήταν χαμηλότερες από το συνηθισμένο στις αρχές του 2025, παρουσιάζοντας ορισμένες ιστορικά χαμηλές τιμές όζοντος πάνω από τη Βόρεια Ευρώπη. Η Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS) παρακολουθεί την εξέλιξη της στιβάδας του όζοντος στην Αρκτική από τις αρχές του 2025. Ισχυρότεροι από το συνηθισμένο άνεμοι στη στρατόσφαιρα οδήγησαν σε έναν σταθερό πολικό στρόβιλο, που σχετίζεται με πολύ χαμηλές θερμοκρασίες πάνω από την περιοχή του βόρειου πόλου. Στη Σκανδιναβία, παρατηρητές φωτογράφισαν μαργαριταρένια νέφη, τα οποία σχηματίζονται στη στρατόσφαιρα υπό πολύ ψυχρές συνθήκες και μπορούν να αποτελέσουν ένδειξη πιθανής χημικής εξάντλησης του όζοντος.
Η στρατόσφαιρα πάνω από την Αρκτική επηρεάστηκε από ισχυρούς ανέμους και εξαιρετικά χαμηλές στρατοσφαιρικές θερμοκρασίες από τον Νοέμβριο του 2024, δημιουργώντας έναν ισχυρότερο από το συνηθισμένο πολικό στρόβιλο, ο οποίος συνεχίστηκε και το 2025. Ως αποτέλεσμα, οι ημερήσιες ελάχιστες τιμές της ολικής στήλης όζοντος ήταν σημαντικά κάτω από τα μέσο όρο επίπεδα μέχρι στιγμής τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο, με βάση τα συγχωνευμένα αρχεία δεδομένων επανάλυσης ERA5* και CAMS.
Η χαμηλότερη τιμή της στήλης όζοντος καταγράφηκε στις 17 Φεβρουαρίου σε 214 Μονάδες Dobson (DU), κάτω από 220DU, το όριο κάτω από το οποίο μιλάμε για τρύπα του όζοντος στο Νότιο Ημισφαίριο. Ενώ αυτά τα επεισόδια ήταν βραχύβια και γεωγραφικά περιορισμένα, τα δεδομένα CAMS έδειξαν αρκετά επεισόδια με τιμές κάτω από 250DU τον Φεβρουάριο και τις αρχές Μαρτίου, κάτι που είναι ασυνήθιστη συμπεριφορά σε μια περίοδο όπου οι στήλες όζοντος συνήθως αυξάνονται στην Αρκτική προς την επίτευξη του ετήσιου μέγιστου τους τον Απρίλιο. Δεδομένων των διακριτών μετεωρολογικών συνθηκών στη στρατόσφαιρα της Αρκτικής σε σύγκριση με την Ανταρκτική, οι στήλες όζοντος κάτω από 250-275 DU μπορούν ήδη να θεωρηθούν εξαιρετικές στην Αρκτική.
Γιατί η Αρκτική δεν έχει τρύπα του όζοντος;
Ο πολικός στρόβιλος του βόρειου ημισφαιρίου, η μεγάλη περιοχή που ορίζεται από ισχυρούς κυκλοφορικούς στρατοσφαιρικούς ανέμους που διατηρούν τον ψυχρό αρκτικό αέρα απομονωμένο στις πολικές περιοχές, είναι συνήθως ασθενέστερος και πιο διαταραγμένος από τον ανταρκτικό, ο οποίος μπορεί να παραμείνει σε θερμοκρασίες κάτω από -80ºC για μήνες σε μια τεράστια περιοχή έως και 25 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων στο αποκορύφωμά του κατά μέσο όρο, σε σύγκριση με λιγότερα από 15 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα για την Αρκτική. Αυτός ο ασθενέστερος πολικός στρόβιλος σχετίζεται με την τοπογραφία του Βόρειου Ημισφαιρίου, πιο ακανόνιστη από την Ανταρκτική, και συνδέεται με λιγότερο ψυχρές στρατοσφαιρικές συνθήκες.
Για να σχηματιστούν, τα πολικά στρατοσφαιρικά νέφη (PSC) χρειάζονται θερμοκρασίες κάτω από -78ºC, οι οποίες επιτυγχάνονται λιγότερο συχνά κατά τη διάρκεια του αρκτικού χειμώνα από τον ανταρκτικό.
Στις αρχές Φεβρουαρίου 2025, τα δεδομένα CAMS υπέδειξαν μια ιστορικά χαμηλή αρκτική στρατοσφαιρική θερμοκρασία -94ºC για αρκετές ημέρες, και οι θερμοκρασίες παρέμειναν κάτω από το όριο PSC των -78ºC για τον μήνα.
Τα πολικά στρατοσφαιρικά νέφη σε συνδυασμό με την ηλιακή ακτινοβολία δημιουργούν τις συνθήκες για τη χημική καταστροφή του όζοντος, που συνήθως συμβαίνει στα τέλη του χειμώνα και τις αρχές της άνοιξης, όταν η στρατόσφαιρα είναι ακόμη πολύ ψυχρή και το πρώτο ηλιακό φως φτάνει στις πολικές περιοχές. Η διαδικασία σταματά αργότερα την άνοιξη καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται.
Στην Αρκτική αυτή η διαδικασία υπόκειται σε μεγαλύτερη μεταβλητότητα και σπάνια οδηγεί σε επίπεδα όζοντος κάτω από 220DU. Την άνοιξη του 2020, παρατηρήθηκε η μεγαλύτερη τρύπα του όζοντος στην Αρκτική που έχει καταγραφεί.
Τον Μάρτιο του 2024, οι επιστήμονες του Earth Observatory της NASA παρατήρησαν τις υψηλότερες μηνιαίες τιμές όζοντος στην Αρκτική που έχουν καταγραφεί, όταν ο πολικός στρόβιλος δεν ήταν τόσο σταθερός και παρουσίαζε συχνές διαταραχές, σε καλή συμφωνία με τα δεδομένα CAMS.
Οι προβλέψεις δείχνουν μια διαταραχή και αντιστροφή του πολικού στροβίλου του βόρειου ημισφαιρίου τον Μάρτιο, ένα λεγόμενο γεγονός ξαφνικής στρατοσφαιρικής θέρμανσης, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα γεγονός “τελικής στρατοσφαιρικής θέρμανσης”, τερματίζοντας τον πολικό στρόβιλο του Βόρειου Ημισφαιρίου ή σε μια νέα αντιστροφή του πολικού στροβίλου, όπως δηλώνουν οι ειδικοί από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Κλίματος των ΗΠΑ, οπότε η δυνατότητα για νέα επεισόδια εξάντλησης του όζοντος θα παραμείνει σε ισχύ.
Τέτοιες διαταραχές του πολικού στροβίλου έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τον καιρό στο επίπεδο της επιφάνειας και αυτή η εξέλιξη παρακολουθείται στενά στο ECMWF*.
*ERA5: Πρόκειται για την 5η γενιά της επανάλυσης του παγκόσμιου κλίματος του ECMWF.
*ECMWF: Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προβλέψεων.
