Του Δημήτρη Συμεωνίδη
Σύμβουλος Χάραξης Πολιτικής σε Γεωοικονομικά Ζητήματα της Ενεργειακής Μετάβασης
Ιδρυτής, Decentralized Solutions Global Network
Ειδικός Επιστήμονας, ΕΚΕΤΑ
Καθόλη τη διάρκεια της ζωής μας, τόσο σε ατομικό επίπεδο αλλά και ως κοινωνία, συμμετέχουμε ενεργά σε διαδικασίες συναλλαγής δεδομένων. Σε αυτές τις διαδικασίες, μπορεί να λάβουμε το ρόλο του παραγωγού, καταναλωτή ή μεσάζοντα. Τα δεδομένα αυτά μπορεί να είναι στατιστικά στοιχεία, δεδομένα οικονομικού χαρακτήρα όπως προϋπολογισμοί, μετρήσεις αισθητήρων ή απλώς φωτογραφίες από το προσωπικό μας κινητό. Ο διαμοιρασμός αυτών των δεδομένων προσφέρει τη δυνατότητα σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα να αυξήσουν την παραγωγικότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών τους, παρατηρώντας τα αποτελέσματα (επιτυχημένα ή μη) των στρατηγικών τους, αλλά και να βελτιώσουν τα επίπεδα διαφάνειας των πολιτικών τους, αυξάνοντας τα επίπεδα εμπιστοσύνης με τους πολίτες.
Στα πλαίσια αυτού, η ιδέα των ανοικτών κυβερνητικών δεδομένων (ΑΚΔ) δημιουργήθηκε το 2008 από τις νομικές υπηρεσίες της κυβέρνησης των ΗΠΑ [1]. Σε επίπεδο ΕΕ, η πρώτη σχετική πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2003 με την αναθεώρηση της κοινοτικής οδηγίας για την Περαιτέρω Χρήση της Πληροφορίας του Δημοσίου Τομέα, ενώ το 2019 συντάχθηκε η πρώτη οδηγία για τα Ανοικτά Δεδομένα (ΑΔ) [2]. Με αυτό τον τρόπο, ο πρώτος ορισμός του οικοσυστήματος ανοικτών δεδομένων συμπεριλάμβανε το διαμοιρασμό δεδομένων από το δημόσιο τομέα. Ωστόσο, με αυτό τον ορισμό και τις σχετικές πολιτικές, ένα τεράστιο μέρος πολύτιμων δεδομένων, παραγόμενων από τον ιδιωτικό τομέα και τους πολίτες, χάνεται. Λαμβάνοντας αυτό υπόψη, νέες οδηγίες, σε επίπεδο ΕΕ και εθνικών στρατηγικών, εστιάζουν στη δημιουργία ενός πλήρως ανοικτού/δημόσιου οικοσυστήματος ανοικτών δεδομένων (ΟΑΔ), στο οποίο ιδιωτικός και δημόσιος τομέας, ερευνητές και κοινωνία των πολιτών συνεισφέρουν στο οικοσύστημα με δεδομένα που παράγουν και έχουν πρόσβαση σε όλα τα μη ευαίσθητα δεδομένα, με βάση την Αρχή Προστασίας των Δεδομένων. Η συζήτηση γύρω από το εν λόγω θέμα έχει συνδεθεί κυρίως με την οικονομική και επιχειρησιακή παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα, ωστόσο πώς θα μπορούσε να συνεισφέρει στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης;
Το 2022, η ΕΕ εξέδωσε μια λίστα συνόλων δεδομένων υψηλής αξίας [3], με τρεις κατηγορίες να αποτελούν τα γεωχωρικά δεδομένα, η γεωσκόπηση και το περιβάλλον και τα μετεωρολογικά και τα δεδομένα κινητικότητας. Η κάθε μια από τις κατηγορίες αυτές είναι εγγενώς συνδεδεμένη με την κλιματική αλλαγή και όλα τα μέρη του οικοσυστήματος μπορούν να συνεισφέρουν στην παραγωγή και στην αξιοποίηση τους. Στον γεωχωρικό τομέα, τα εθελοντικά γεωγραφικά δεδομένα (ΕΓΔ, Voluntary Geographic Information, VGI [4]) αποκτούν ιδιαίτερη δημοτικότητα, με περιπτώσεις χρήσης τους να αφορούν και την περιβαλλοντική πολιτική. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τη συλλογή ΕΓΔ για την προστασία δασών ή αγροτικών εκτάσεων από ασθένειες, μέσω της ολιστικής προσέγγισης και κατανόησης του επιπέδου εξάπλωσης τους σε μια συγκεκριμένη έκταση. Οι ασθένειες των φυτών και των ζώων έχουν αυξηθεί ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης και οδηγούν μακροπρόθεσμα σε ερημοποίηση, συνεπώς η αξιοποίηση τους είναι υψίστης σημασίας.
Image Source: DALL·E
Στον τομέα γεωσκόπησης και περιβάλλοντος, ο ρόλος πολιτών και επιχειρήσεων μπορεί επίσης να έχει ιδιαίτερη αξία, με εφαρμογή στην ενέργεια, την αγροτική παραγωγή και το ευρύτερο φυσικό περιβάλλον. Οικιακοί καταναλωτές ενέργειας [5] παρέχουν ενεργά δεδομένα κατανάλωσης, τα οποία επίσης μπορούν να συλλεχθούν σε συλλογικό επίπεδο μέσω της επιστήμης των πολιτών και των living labs, τα οποία, εν συνεχεία, μπορούν να αξιοποιηθούν για αποτελεσματικές επενδύσεις στην ενεργειακή αποδοτικότητα ανά περιοχή, για το σχηματισμό μικροδικτύων και για την ανταλλαγή πρακτικών μεταξύ των πολιτών, με σκοπό την βελτίωση των επιπέδων βιωσιμότητας σε κάθε γειτονιά. Στην αγροτική παραγωγή και στο φυσικό περιβάλλον, ιδιώτες αγρότες και δημόσιοι φορείς στο δασικό τομέα μπορούν να διαμοιράζονται σε κοινούς ηλεκτρονικούς χώρους τα δεδομένα αισθητήρων [6], που μπορούν να παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για τη βιοποικιλότητα μιας συγκεκριμένης γεωγραφικής έκτασης. Στον ίδιο χώρο, φωτογραφίες της χλωρίδας και πανίδας από πολίτες μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά συμπεράσματα σχετικά με τα μοτίβα μετανάστευσης πτηνών, τα οποία κατά περιπτώσεις αλλάζουν λόγω της κλιματικής αλλαγής, αλλά και με την κατάσταση των ειδών προς εξαφάνιση που επιδεινώνεται λόγω της κλιματικής κρίσης.
Τα ΟΑΔ είναι ιδιαίτερα χρήσιμα και σε ο,τι αφορά τα μετεωρολογικά δεδομένα. Η επιστήμη των πολιτών μπορεί να λειτουργήσει εξαιρετικά με τη χρήση τεχνολογιών Internet of Things (IoT) [7] σε συσκευές και αυτοκίνητα, που μπορούν να αυξήσουν αρκετά το δείγμα των δεδομένων π.χ θερμοκρασίας αέρα, υγρασίας κλπ, δίνοντας μια πολύ πιο αντιπροσωπευτική εικόνα σε θέματα μόλυνσης της ατμόσφαιρας, κλιματικής αλλαγής, και αυτό, μακροπρόθεσμα, μπορεί να οδηγήσει σε χάραξη καλύτερων πολιτικών σε θέματα κατασκευής πάρκων και χώρων πρασίνου σε πόλεις, καθώς και άλλες παρεμβάσεις.
Η κινητικότητα, τέλος, είναι ένας χώρος, στον οποίο τα ΟΑΔ μπορούν να έχουν καταλυτικό ρόλο στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Η κινητικότητα στην ΕΕ ευθύνεται για 30% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Τα ΟΑΔ, από μόνα τους, δεν μπορούν να μειώσουν δραματικά αυτό το αποτύπωμα, ωστόσο η συλλογή των μοτίβων κινητικότητας των πολιτών [8] μέσω ΕΓΔ μπορεί να ενημερώσει τη χάραξη πολιτικών στα ΜΜΜ, για παράδειγμα στην αλλαγή των ωρών λειτουργίας ή των διαδρομών των ΜΜΜ, όπως και της επιλογής των γραμμών των λεωφορείων, ώστε π.χ τα ηλεκτρικά λεωφορεία να εκτελούν τις πιο ενεργοβόρες διαδρομές.
Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι τα ΟΑΔ δεν αποτελούν μόνο καταλύτη οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες και κοινότητες που εφαρμόζονται, αλλά και βιωσιμότητας και μπορούν να λειτουργήσουν ως “ασπίδα” κατά της κλιματικής κρίσης, με την “ασπίδα” αυτή να “ενισχύεται” από τα δεδομένα που παρέχουν οι πολίτες, είτε ως επιχειρηματίες είτε ως μέλη της κοινωνίας πολιτών. Σε αυτή τη μάχη, οι πολιτικές σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ μπορούν να αποτελέσουν σύμμαχο. Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τα ΟΑΔ έχουν περιορισμένη χρηστικότητα χωρίς εργαλεία για την αξιοποίηση τους, χρησιμοποιώντας τεχνολογίες όπως τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ). Συνεπώς, προτείνεται κάθε κυβέρνηση, εθνική και τοπική, να προχωρήσει σε εναρμονισμό των στρατηγικών ΤΝ και ΑΔ, ωστε τα ΟΑΔ να παρέχουν ακριβή, σωστά και πλήρη δεδομένα, αξιοποιήσημα απο εργαλεια ΤΝ, όπως μηχανική μάθηση. Σε αυτή την προσπάθεια, ο διαρκής συντονισμός μεταξύ όλων των μελών του οικοσυστήματος είναι απαραίτητος.
[1] Open Government Initiative: https://2009-2017.state.gov/open/index.htm
[2] European legislation on open data: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/legislation-open-data
[3] Open data – availability of public datasets: https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12111-Open-data-availability-of-public-datasets_en
[4] Volunteered Geographic Information: https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/volunteered-geographic-information
[5] Using Living Labs to roll out Sustainable Strategies for Energy Poor Individuals: https://cordis.europa.eu/project/id/785125/results
[6] European Partnership “Agriculture of Data”: https://research-and-innovation.ec.europa.eu/system/files/2023-08/AgData%20SRIA%20final_version.pdf
[7] Internet of Things Based Weather Forecast Monitoring System: https://www.researchgate.net/publication/322615926_Internet_of_Things_Based_Weather_Forecast_Monitoring_System
[8] Crowdsourced Obtention and Analytics of Data About the Crowding of Public Spaces for the Benefit of Public Transport and Mobility in Cities: https://www.eiturbanmobility.eu/projects/crowdsourced-obtention-and-analytics-of-data-about-the-crowding-of-public-spaces-for-the-benefit-of-public-transport-and-mobility-in-cities/
Eνημερωτικό Σημείωμα: Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα αποτελεί μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συντονιστής του Συμφώνου στην Ελλάδα είναι ο οργανισμός ΙΝΖΕΒ. Για όποια πληροφορία σχετικά με το Σύμφωνο ή για κλιματικές δράσεις που θα σας ενδιέφερε να διοργανώσετε, μπορείτε να επικοινωνείτε με την Ομάδα Συντονισμού στο inzeb@inzeb.org ή στο τηλέφωνο 210 6394608.
