Η ανάπτυξη νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων, η ενίσχυση των δεξιοτήτων και η δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη μετάβαση των λιγνιτικών περιοχών σε ένα νέο οικονομικό μοντέλο. Συγκριτική μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Green Pre-Incubators for Just Transition» αναδεικνύει τις κοινές προκλήσεις της Δυτικής Μακεδονίας στην Ελλάδα και της Περιφέρειας Πελαγονίας στη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας, καθώς και τις δυνατότητες ανάπτυξης της πράσινης επιχειρηματικότητας.
Οι δύο γειτονικές περιφέρειες έχουν συνδέσει επί δεκαετίες την οικονομική τους δραστηριότητα με την εξόρυξη λιγνίτη και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Στη Δυτική Μακεδονία, η δραστηριότητα της ΔΕΗ διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την παραγωγική βάση και την απασχόληση, ενώ στην Πελαγονία το ενεργειακό συγκρότημα REK Bitola κατέχει κεντρικό ρόλο. Η σταδιακή απομάκρυνση από τον λιγνίτη επηρεάζει, επομένως, ένα ευρύ δίκτυο εργαζομένων, επιχειρήσεων και τοπικών υπηρεσιών.
Η μελέτη επισημαίνει ότι αυτός ο μετασχηματισμός εξελίσσεται σε ένα ήδη απαιτητικό κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον. Η πληθυσμιακή συρρίκνωση, η δημογραφική γήρανση και η αποχώρηση νέων και εξειδικευμένων εργαζομένων περιορίζουν τις αναπτυξιακές δυνατότητες των δύο περιοχών. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη μελέτη, η ανεργία των νέων το 2021 ανερχόταν σε 42% στη Δυτική Μακεδονία και σε 31,5% στην Πελαγονία.
Η υψηλή εξάρτηση από τον ενεργειακό τομέα εντείνει τις πιέσεις. Η απόσυρση λιγνιτικών δραστηριοτήτων μπορεί να επηρεάσει τόσο τις άμεσες θέσεις εργασίας όσο και τα εισοδήματα επιχειρήσεων και νοικοκυριών που συνδέονται με αυτές. Για τον λόγο αυτό, καθοριστική σημασία έχει η έγκαιρη ανάπτυξη εναλλακτικών οικονομικών δραστηριοτήτων και η μείωση του χρονικού διαστήματος ανάμεσα στην απώλεια υφιστάμενων θέσεων εργασίας και στη δημιουργία νέων.
Παράλληλα, καταγράφονται εμπόδια που δυσκολεύουν τη μετάβαση: η περιορισμένη διαφοροποίηση της τοπικής οικονομίας, τα αδύναμα οικοσυστήματα νεοφυούς επιχειρηματικότητας, η αναντιστοιχία των διαθέσιμων δεξιοτήτων με τις ανάγκες των αναδυόμενων κλάδων και οι περιορισμένες διοικητικές δυνατότητες των τοπικών φορέων. Η ουσιαστική συμμετοχή των νέων στον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας αναδεικνύεται επίσης ως κρίσιμο ζητούμενο.
Ωστόσο, οι δύο περιφέρειες διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες. Η βιομηχανική και ενεργειακή τεχνογνωσία, η παρουσία πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, το δυναμικό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και οι εκτάσεις που μπορούν να αποκατασταθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν αποτελούν βάσεις για νέες δραστηριότητες. Η κυκλική οικονομία, η αγροδιατροφική καινοτομία και ο οικοτουρισμός περιλαμβάνονται στις αναπτυξιακές κατευθύνσεις που αναδεικνύει η μελέτη.
Σε αυτό το πλαίσιο, προτείνεται η ενίσχυση πράσινων οικοσυστημάτων επιχειρηματικότητας, με δομές υποστήριξης επιχειρηματικών ιδεών, δίκτυα καθοδήγησης και καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επανακατάρτιση εργαζομένων, στην ανάπτυξη πράσινων και ψηφιακών δεξιοτήτων και στη στενότερη σύνδεση των πανεπιστημίων με την τοπική αγορά εργασίας.
Το έργο «Green Pre-Incubators for Just Transition» —«Θερμοκοιτίδες Πράσινης Επιχειρηματικότητας με στόχο τη Δίκαιη Μετάβαση»— συνδέεται με αυτές τις ανάγκες, υποστηρίζοντας την ανάπτυξη και την ωρίμανση πράσινων επιχειρηματικών ιδεών. Μέσα από την κατάρτιση, την καθοδήγηση και τη διασυνοριακή ανταλλαγή γνώσης, επιδιώκει να ενισχύσει τις δυνατότητες νέων, ανέργων και επίδοξων επιχειρηματιών στις περιοχές της Φλώρινας και του Νόβατσι.
Η συνεργασία μεταξύ Δυτικής Μακεδονίας και Πελαγονίας μπορεί να διευκολύνει την ανταλλαγή εμπειριών και την ανάπτυξη κοινών προσεγγίσεων, λαμβάνοντας υπόψη τα διαφορετικά θεσμικά και χρηματοδοτικά πλαίσια των δύο χωρών. Κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η επιτυχία της Δίκαιης Μετάβασης εξαρτάται από τον συνδυασμό οικονομικής διαφοροποίησης, επένδυσης στο ανθρώπινο δυναμικό και ενεργού συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας.
Το έργο συντονίζεται από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με εταίρους το Cluster Βιοοικονομίας και Περιβάλλοντος Δυτικής Μακεδονίας (CluBE), τη National Extension Agency (NEA), τον Δήμο Φλώρινας και τον Δήμο Νοβάτσι.
Περισσότερες πληροφορίες: Επίσημη σελίδα του έργου
Επικοινωνία: Θεώνη Καρλέση, PhD — karlessith@phys.uoa.gr
This project is part of the European Climate Initiative (EUKI) of the German Federal Ministry for the Environment, Climate Action, Nature Conservation and Nuclear Safety (BMUKN).
