Σε μια σημαντική νίκη για την πράσινη ενέργεια και τη φιλοδοξία της Ευρώπης για μηδενική ρύπανση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαιρέτισε τη χθεσινή προσωρινή πολιτική συμφωνία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την επικαιροποίηση των καταλόγων των ρύπων των υδάτων. Η αναθεώρηση αυτή είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υδάτων της ΕΕ, διασφαλίζοντας ότι οι λίστες των ρυπογόνων ουσιών ευθυγραμμίζονται με τα πλέον πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα.
Οι νέες ρυθμίσεις προβλέπουν την αυστηρότερη παρακολούθηση και τον εντατικότερο έλεγχο νέων ουσιών στα επιφανειακά και στα υπόγεια ύδατα. Τρεις βασικές ευρωπαϊκές νομοθετικές πράξεις τροποποιούνται: η Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα (ΟΠΥ), η Οδηγία για τα Πρότυπα Ποιότητας Περιβάλλοντος (ΟΠΠΠ) και η Οδηγία για τα Υπόγεια Ύδατα (ΟΥΥ). Οι αλλαγές αυτές αποτελούν ένα καθοριστικό βήμα προς την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για μηδενική ρύπανση και ενισχύουν την περιβαλλοντική προστασία.
Εστιάζοντας στους «Παντοτινούς Ρύπους» και τα Φαρμακευτικά Κατάλοιπα
Στους ενημερωμένους καταλόγους προστίθενται ουσίες με τεκμηριωμένες επιβλαβείς επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία. Τα κυριότερα σημεία είναι:
- Αυστηρό Ευρωπαϊκό Πρότυπο για τις PFAS: Καθιερώνεται ένα αυστηρό, ενιαίο πρότυπο ποιότητας για το άθροισμα 25 ουσιών PFAS (Per- και πολυφθοροαλκυλιωμένες ουσίες), γνωστών και ως «παντοτινοί ρύποι» (forever chemicals), στα επιφανειακά ύδατα. Σε αυτές περιλαμβάνεται και το τριφθοροοξικό οξύ (TFA).
- Προστασία Υπόγειων Υδάτων: Το ίδιο αυστηρό πρότυπο θεσπίζεται για το άθροισμα των 4 πιο επιβλαβών PFAS στα υπόγεια ύδατα, τα οποία αποτελούν την κύρια πηγή πόσιμου νερού σε πολλά κράτη μέλη. Επιπλέον, θα παρακολουθείται ένα ευρύτερο άθροισμα 20 PFAS, σε εναρμόνιση με την Οδηγία για το Πόσιμο Νερό.
- Φάρμακα και Ενδοκρινικοί Διαταράκτες: Προστίθενται ορισμένα φαρμακευτικά προϊόντα (αναλγητικά, αντιφλεγμονώδη και ορισμένα αντιβιοτικά). Επίσης, καθίσταται υποχρεωτική η δοκιμή για την επίδραση των ενδοκρινικών διαταρακτών.
- Άλλες Ουσίες: Ο κατάλογος εμπλουτίζεται με διάφορα φυτοφάρμακα και προϊόντα διάσπασής τους, καθώς και με τη δισφαινόλη Α (Bisphenol A), έναν πλαστικοποιητή που χρησιμοποιείται σε πλαστικές συσκευασίες.
Επιπλέον, η συμφωνία επικαιροποιεί τα όρια για ρύπους που περιλαμβάνονταν ήδη στις λίστες. Παράλληλα, έξι ουσίες που πλέον δεν συνιστούν κίνδυνο σε επίπεδο ΕΕ, χάρη σε δράσεις απαγόρευσης ή περιορισμού της χρήσης τους—μεταφέρονται στους καταλόγους των ρύπων εθνικού ενδιαφέροντος.
Στο πνεύμα της απλούστευσης, η συμφωνία εισάγει ορισμένες βραχυπρόθεσμες εξαιρέσεις από την αρχή της μη επιδείνωσης της ποιότητας και ποσότητας των υδάτων. Τα κράτη μέλη θα μπορούν να εφαρμόζουν απλοποιημένη διαδικασία υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, εφόσον δεν αυξάνεται η ρύπανση και δεν τίθεται σε κίνδυνο η προστασία του περιβάλλοντος ή της υγείας.
Η νέα Οδηγία μειώνει επίσης τη διοικητική επιβάρυνση των κρατών μελών μέσω του εξορθολογισμού των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων και της διευκόλυνσης της ανταλλαγής δεδομένων παρακολούθησης μεταξύ τους και της Επιτροπής με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων. Επιπλέον, ενισχύεται η διασυνοριακή συνεργασία, καθιστώντας υποχρεωτική την προειδοποίηση των ενδιαφερόμενων περιοχών μετά από περιστατικά σε λεκάνες απορροής ποταμών.
Η νέα Οδηγία αναμένεται να υιοθετηθεί επίσημα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Τα κράτη μέλη έχουν προθεσμία έως την 22α Δεκεμβρίου 2027 για να ενσωματώσουν τις τροποποιήσεις στην εθνική τους νομοθεσία.
Η πρόταση της Επιτροπής, που υιοθετήθηκε αρχικά στις 26 Οκτωβρίου 2022, αποτελεί κεντρικό πυλώνα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του Σχεδίου Δράσης για τη Μηδενική Ρύπανση. Η Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα (ΟΠΥ), το κύριο νομοθετικό εργαλείο, απαιτεί από τα κράτη μέλη να διαχειρίζονται βιώσιμα τους υδάτινους πόρους, με στόχο την επίτευξη «καλής κατάστασης» (χημικής και οικολογικής) για όλους τους υδατικούς όγκους.
