Μια σημαντική δικαστική απόφαση στη Γερμανία βάζει τέλος στις αμφιλεγόμενες πρακτικές του greenwashing (πράσινη εξαπάτηση) και αναγκάζει έναν τεχνολογικό κολοσσό να αλλάξει ρότα.
Δικαστήριο της Φρανκφούρτης αποφάσισε ότι η Apple δεν μπορεί πλέον να διαφημίζει το Apple Watch ως «carbon neutral», δικαιώνοντας τη γερμανική μη κερδοσκοπική οργάνωση για την προστασία του περιβάλλοντος Deutsche Umwelthilfe (DUH), η οποία είχε προσφύγει στη δικαιοσύνη.
Η απόφαση του δικαστηρίου βασίστηκε στην ανεπαρκή διάρκεια των έργων αναδάσωσης που χρησιμοποιούσε η Apple για να αντισταθμίσει τις εκπομπές ρύπων του προϊόντος. Η εταιρεία είχε ισχυριστεί ότι μείωσε τις εκπομπές κατά 75% και κάλυψε το υπόλοιπο 25% με «αντισταθμίσεις άνθρακα» (carbon offsets) από δάση στην Παραγουάη και τη Βραζιλία.
Η απάτη του βραχυπρόθεσμου δανεισμού δασών
Η έρευνα της DUH και οι αποκαλύψεις στα δικαστήρια έδειξαν ότι τα δάση ευκαλύπτου στην Παραγουάη, από όπου η Apple αγόραζε πιστώσεις άνθρακα, είχαν συμβόλαια μίσθωσης που έληγαν το 2029. Το δικαστήριο έκρινε ότι αυτή η διάρκεια είναι εξαιρετικά μικρή, δεδομένου ότι οι καταναλωτές λογικά υποθέτουν ότι η αντιστάθμιση θα ισχύει για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, πιθανότατα μέχρι το 2050, έτος-ορόσημο της Συμφωνίας του Παρισιού.
Σύμφωνα με την DUH, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα μπορούν να επηρεάζουν το κλίμα για πάνω από 1.000 χρόνια, επομένως η αντιστάθμιση για μόλις λίγα χρόνια είναι παραπλανητική και αμφισβητούμενη. Η Apple έχει πλέον ένα μήνα για να αφαιρέσει τον ισχυρισμό από τη διαφήμισή της στη Γερμανία ή να ασκήσει έφεση.
Οι αμφίβολες «πιστώσεις άνθρακα» και η αδυναμία της αγοράς
Η απόφαση αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει τις σοβαρές αμφιβολίες που υπάρχουν για την εθελοντική αγορά πιστώσεων άνθρακα, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη και ευάλωτη σε απάτες. Πρόσφατες έρευνες έχουν αποκαλύψει ένα ζοφερό τοπίο:
- Μια έρευνα των The Guardian, Die Zeit και SourceMaterial (2023) διαπίστωσε ότι το 90% των πιστοποιητικών αντισταθμίσεων από τον μεγαλύτερο οργανισμό πιστοποίησης, τη Verra, ήταν «άχρηστα».
- Μελέτη του 2024 στο περιοδικό Nature Communications έδειξε ότι το 87% των πιστώσεων που χρησιμοποιήθηκαν από 20 μεγάλες εταιρείες είχαν «υψηλό κίνδυνο να μην προσφέρουν πραγματική και επιπλέον μείωση των εκπομπών».
- Ανάλυση του Reuters αποκάλυψε ότι 24 από 36 έργα στον Αμαζόνιο που προσέφεραν πιστώσεις άνθρακα συνδέονταν με παράνομη αποψίλωση δασών.
Η DUH τονίζει ότι οι εταιρείες συχνά ισχυρίζονται πως προστατεύουν δάση που, στην πραγματικότητα, δεν απειλούνταν ποτέ.
Η Ευρωπαϊκή Οδηγία που αλλάζει το παιχνίδι
Η Apple ήδη αποσύρει σταδιακά τον όρο «carbon neutral» από τις επικοινωνίες της, καθώς η Οδηγία της ΕΕ για την Ενδυνάμωση των Καταναλωτών για την Πράσινη Μετάβαση τίθεται σε ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2026. Η νέα νομοθεσία θα απαγορεύει τη χρήση τέτοιων ισχυρισμών όταν βασίζονται αποκλειστικά σε αντισταθμίσεις.
Η απόφαση του γερμανικού δικαστηρίου αποτελεί ένα ιστορικό προηγούμενο και αναμένεται να επηρεάσει και άλλες υποθέσεις, καθώς η Οδηγία της ΕΕ εναρμονίζει τη νομοθεσία κατά του greenwashing σε όλο το μπλοκ.
Η Apple αντιμετωπίζει επίσης μια αντίστοιχη συλλογική αγωγή στην Καλιφόρνια, όπου κατηγορείται για παρόμοιες πρακτικές. Η εταιρεία, από την πλευρά της, αρνήθηκε να σχολιάσει τη διάρκεια των μισθώσεων ή την πρόθεση της για έφεση, τονίζοντας πάντως ότι το δικαστήριο «γενικά υποστήριξε την αυστηρή προσέγγισή μας στην ουδετερότητα του άνθρακα».
Η υπόθεση αυτή αποτελεί μια σαφή προειδοποίηση για όλες τις εταιρείες που χρησιμοποιούν αμφίβολους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς. Οι καταναλωτές είναι πλέον πιο ευαισθητοποιημένοι και τα δικαστήρια πιο αποφασιστικά να θέσουν τέλος στο greenwashing.
