Το Green Tank κατέθεσε αναλυτικά σχόλια και προτάσεις επί της «Μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανακαίνισης του δημόσιου και ιδιωτικού κτιριακού αποθέματος και μετατροπής του σε κτιριακό δυναμικό απαλλαγμένο από ανθρακούχες εκπομπές και υψηλής ενεργειακής απόδοσης έως το 2050» που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση τον Δεκέμβριο 2025.
Η στρατηγική αξιολογείται συνολικά θετικά, καθώς κινείται προς την κατεύθυνση της απανθρακοποίησης του κτιριακού τομέα και ευθυγραμμίζεται τόσο με την ευρωπαϊκή νομοθεσία όσο και με την εθνική στρατηγική, όπως αυτή αποτυπώνεται στο αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ). Ιδιαίτερα θετική κρίνεται η εξέταση συνδυαστικών παρεμβάσεων, όπως η εξοικονόμηση ενέργειας, η βελτίωση του κελύφους των κτιρίων, ο εξηλεκτρισμός της θέρμανσης και η αυξημένη διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), καθώς και η αναγνώριση της ανάγκης για πολλαπλά και συμπληρωματικά χρηματοδοτικά εργαλεία.
Ωστόσο, το Green Tank επισημαίνει ότι η στρατηγική παρουσιάζει σημαντικές ελλείψεις και κινδύνους εφαρμογής για μια επιτυχή και κοινωνικά δίκαιη μετάβαση του κτιριακού τομέα, που συνοψίζονται ως εξής:
Πόροι και χρηματοδότηση
- Ανεπαρκής εποπτεία των μηχανισμών χρηματοδότησης: Απουσιάζει σαφές πλαίσιο παρακολούθησης και ελέγχου της χρηματοδότησης των μέτρων, ιδίως σε σχήματα χρηματοδότησης από τρίτους (π.χ. on-bill financing), με κίνδυνο αδιαφάνειας και πρακτικών υπερκερδών. Απαιτείται ενισχυμένος ρόλος της ΡΑΑΕΥ και συμμετοχή φορέων προστασίας καταναλωτών.
- Κίνδυνος αποκλεισμού ευάλωτων νοικοκυριών από τα χρηματοδοτικά εργαλεία: Η έμφαση σε ιδιωτική χρηματοδότηση (πχ δάνεια, pay-as-you-save, συμβάσεις ενεργειακής απόδοσης) ενδέχεται να αποκλείσει νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα και περιορισμένη πρόσβαση σε ίδια κεφάλαια ή δανεισμό.
- Κίνδυνοι απώλειας δημόσιων πόρων λόγω καθυστερήσεων στην υλοποίηση: Η εμπειρία από προγράμματα όπως το «Απόλλων», όπου πόροι για ευάλωτα νοικοκυριά απεντάχθηκαν λόγω καθυστερήσεων, αναδεικνύει την ανάγκη καλύτερου σχεδιασμού και έγκαιρης υλοποίησης.
Κοινωνική διάσταση και ενεργειακή φτώχεια
- Ελλιπής εναρμόνιση με το Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο και την πολιτική για την ενεργειακή φτώχεια: Η στρατηγική δεν διασφαλίζει επαρκώς ότι οι πόροι του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα θα κατευθύνονται αποκλειστικά στα ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και τις ΜμΕ που πλήττονται δυσανάλογα από το ΣΕΔΕ2.
- Πλήρης απουσία πολιτικών για την κοινωνική κατοικία: Δεν υπάρχει καμία αναφορά στην κοινωνική κατοικία, παρά τον κρίσιμο ρόλο της στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας και της στεγαστικής κρίσης, αλλά και τη σχετική προτεραιοποίηση από την ΕΕ.
- Υποαξιοποίηση των ενεργειακών κοινοτήτων ως εργαλείο μετάβασης: Η στρατηγική περιορίζει τη χρήση των ενεργειακών κοινοτήτων κυρίως στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, αντί να τις αξιοποιεί ως βασικό εργαλείο για τη συνολική απανθρακοποίηση του κτιριακού τομέα και τον εκδημοκρατισμό της ενέργειας.
- Ανεπαρκής κοινωνική και γεωγραφική στόχευση των παρεμβάσεων: Ο σχεδιασμός των παρεμβάσεων βασίζεται κυρίως σε κλιματικές ζώνες και έτη κατασκευής, χωρίς να ενσωματώνει επαρκώς κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά και περιφερειακές ανισότητες στην ενεργειακή ευαλωτότητα.
Στόχευση και αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων
- Διαχρονικά προβλήματα στα προγράμματα ανακαίνισης τύπου «Εξοικονομώ»: Η υψηλή γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις, το κόστος συμμετοχής, οι αμοιβές μηχανικών και η δυσκολία πρόσβασης σε χρηματοδότηση περιορίζουν δραστικά τη συμμετοχή των πολιτών, ιδίως των πιο ευάλωτων.
- Ανάγκη επικαιροποίησης επιμέρους μέτρων με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο: Ορισμένες προβλέψεις (π.χ. για τον ενεργειακό συμψηφισμό στον δημόσιο τομέα) δεν ευθυγραμμίζονται με την πρόσφατη νομοθεσία και απαιτούν άμεση επικαιροποίηση.
