Το μέγεθος των πρόσφατων αποχωρήσεων από τον Οργανισμό Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) δεν μπορεί παρά να χαρακτηριστεί ως μια προμελετημένη διοικητική καταιγίδα. Σύμφωνα με στοιχεία που κοινοποιήθηκαν, περισσότεροι από 2.620 υπάλληλοι της EPA, δηλαδή πάνω από το 17% του συνολικού προσωπικού της, αποδέχθηκαν την προσφορά «αναβαλλόμενης παραίτησης» της κυβέρνησης Τραμπ, ένα πρόγραμμα ευρύτερα γνωστό στους κόλπους της ομοσπονδιακής διοίκησης ως «Fork in the Road» (Διχάλα του Δρόμου).
Η μαζική αυτή αποχώρηση, η οποία έλαβε χώρα κυρίως στα τέλη Σεπτεμβρίου και θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους, δεν είναι τυχαία. Εντάσσεται ευθέως στη στρατηγική του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τη συρρίκνωση του ομοσπονδιακού μηχανισμού και, κυρίως, για τη ριζική ανατροπή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Η Εργαλειοποίηση της «Εθελούσιας» Αποχώρησης
Το πρόγραμμα «Fork in the Road» ξεκίνησε με την ανάληψη των καθηκόντων του Τραμπ, προσφέροντας στους εργαζόμενους την ευκαιρία να αποχωρήσουν από τη δημόσια υπηρεσία, λαμβάνοντας διοικητική άδεια με πλήρεις αποδοχές και παροχές πριν υποβάλουν την οικειοθελή παραίτησή τους. Αυτό το σχήμα λειτούργησε ως ένας αποτελεσματικός μηχανισμός για την ταχεία μείωση του προσωπικού, παρακάμπτοντας τις συνήθεις γραφειοκρατικές διαδικασίες των απολύσεων.
Η κίνηση αυτή στην EPA είχε σαφές ιδεολογικό υπόβαθρο. Ο στόχος ήταν να αποδυναμωθούν οι υπηρεσίες που θεωρούνταν εμπόδιο στην ατζέντα απορρύθμισης της κυβέρνησης, η οποία είχε ως στόχο την προώθηση της παραγωγής ορυκτών καυσίμων και την άρση των περιορισμών σε βιομηχανίες. Η διοίκηση, άλλωστε, είχε εξαγγείλει «τη μεγαλύτερη ανατροπή περιβαλλοντικών προστασιών στην ιστορία των ΗΠΑ».
Η Πληγή στην Επιστημονική Έρευνα
Η βαθύτερη πληγή εντοπίζεται στο Γραφείο Έρευνας και Ανάπτυξης (Office of Research and Development – ORD). Η EPA έδωσε έμφαση στις προσφορές παραίτησης προς αυτό το τμήμα, καθώς η κυβέρνηση σχεδίαζε την πλήρη κατάργησή του.
Το ORD, ο βασικός επιστημονικός βραχίονας της EPA, ήταν υπεύθυνο για την κρίσιμη έρευνα σχετικά με:
-
Τις επιπτώσεις τοξικών ουσιών, όπως οι χημικές ουσίες PFAS.
-
Την παρακολούθηση και προστασία οικοσυστημάτων, όπως οι Μεγάλες Λίμνες.
-
Τις συνέπειες της περιβαλλοντικής μόλυνσης στη δημόσια υγεία (παιδικό άσθμα, καρκίνος, υπογονιμότητα).
Η σχεδιαζόμενη αντικατάσταση του ORD με ένα πολύ μικρότερο σχήμα, το Γραφείο Εφαρμοσμένης Επιστήμης και Περιβαλλοντικών Λύσεων (OASES), ουσιαστικά σηματοδοτεί την υποβάθμιση της βασικής, ανεξάρτητης επιστημονικής έρευνας υπέρ «εφαρμοσμένων» λύσεων που ενδέχεται να εξυπηρετούν πολιτικές ή βιομηχανικές προτεραιότητες.
Το Τίμημα της Απώλειας Θεσμικής Μνήμης
Η αποχώρηση 2.620 έμπειρων επιστημόνων και τεχνοκρατών αποτελεί κάτι περισσότερο από μια απλή μείωση μισθοδοσίας. Συνιστά καταστροφή της θεσμικής μνήμης και διάβρωση της ικανότητας της EPA να εκπληρώνει τον θεμελιώδη ρόλο της: την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος.
Όπως επισημαίνουν περιβαλλοντικές ομάδες, όταν το εξειδικευμένο προσωπικό της EPA αποχωρεί, μεγάλο μέρος του έργου του Οργανισμού απλώς σταματά. Οι εναπομείναντες εργαζόμενοι αναγκάζονται να αναλάβουν δυσανάλογα βάρη, οδηγώντας σε επιβράδυνση των ελέγχων, των αγωγών κατά ρυπαντών και του καθαρισμού τοξικών περιοχών.
Η «Μεγάλη Έξοδος» από την EPA, η οποία συντελείται παράλληλα με τις προσπάθειες για περικοπή του συνολικού προσωπικού έως και κατά 33% μέχρι το τέλος του 2025, δεν είναι παρά μια επιτυχημένη πολιτική κίνηση που μετέτρεψε τη γραφειοκρατική συρρίκνωση σε αποδυνάμωση της επιστημονικής διακυβέρνησης. Το πραγματικό κόστος αυτής της επιλογής, ωστόσο, θα μετρηθεί όχι σε δολάρια, αλλά στην ποιότητα του αέρα και του νερού και, εν τέλει, στη δημόσια υγεία των Αμερικανών πολιτών.
